(VEN) - Người tiêu dùng Việt Nam đang phải đối mặt với mức độ không an toàn ngày càng gia tăng của nhiều sản phẩm hàng hóa, quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị vi phạm ngày càng nhiều, trong khi các quy định pháp luật hiện hành giải quyết vấn đề này còn nhiều bất cập, cần phải có công cụ pháp lý hữu hiệu để bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng.
Thực trạng báo động
Vài năm trở lại đây, nói đến quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng ở Việt Nam bị xâm hại người ta chưa thể quên vụ sản xuất nước tương đen có chất gây ung thư (3-MCPD), vụ một số cây xăng gian lận đo lường để móc túi khách hàng, hay hàng loạt các cơ sở kinh doanh mỡ động vật mất vệ sinh không rõ nguồn gốc, xuất xứ mới bị phát hiện. Chỉ tính riêng trong năm 2008, lực lượng quản lý thị trường của Bộ Công Thương đã kiểm tra và xử lý tới 18.539 vụ sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm. Theo kết quả tổng kiểm tra mới đây của Bộ Khoa học - Công nghệ, 28% cơ sở kinh doanh sai phạm về đo lường (có nơi sai số 10%), 17% vi phạm về chất lượng.
Những vụ việc trên không chỉ gây thiệt hại về tài sản, tiền của mà còn làm tổn hại nghiêm trọng tới sức khỏe của người tiêu dùng. Bệnh viện K cho biết, mỗi năm Việt Nam có khoảng 77.457 ca mắc bệnh ung thư, trong đó có tới 80% là do tác động từ môi trường sống (trong đó có việc sử dụng các sản phẩm hàng hóa, thực phẩm… không an toàn). Một thống kê khác cho thấy, từ năm 2004 đến năm 2008, ở Việt Nam đã xảy ra 1.634 vụ ngộ độc thực phẩm với 23.894 người mắc, trong đó số người bị tử vong là 321 người.
Báo cáo của Chính phủ trước Quốc hội khóa 12, Kỳ họp thứ 7 khẳng định, những con số thống kê nêu trên mới phản ánh một phần nhỏ vấn đề liên quan đến thực trạng quyền lợi của người tiêu dùng đã và đang bị xâm hại mà thôi.
Chế tài bất cập
Để bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng, từ năm 1999, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; ngoài ra, vấn đề này còn được thể hiện trong nhiều văn bản pháp luật khác như Luật Dân sự, Luật Hình sự, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Chất lượng sản phẩm - hàng hóa… Tuy nhiên, các quy định pháp luật hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập, không phù hợp với công tác bảo vệ người tiêu dùng trong tình hình mới.
Chính phủ cho rằng, các quy định bảo vệ người tiêu dùng hiện nay còn mang tính “tuyên ngôn” khó thực hiện. Pháp lệnh Bảo vệ người tiêu dùng mới chỉ ghi nhận các quyền của người tiêu dùng mà chưa có những cơ chế cụ thể để thực thi. Các quy định của pháp luật hiện hành chưa xây dựng được một cơ chế giải quyết khiến nại, tranh chấp hữu hiệu để người tiêu dùng có thể tự bảo vệ mình; chưa có những chế tài đặc thù, đủ sức răn đe nên việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng ngày càng tăng, thậm chí nhiều doanh nghiệp còn chấp nhận bị phạt để vi phạm. Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng chưa rõ ràng; chưa có cơ chế phù hợp để các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoạt động hiệu quả. Đối với các hình thức bán hàng mới trên thị trường như bán hàng đa cấp, bán hàng tận cửa, bán hàng trực tuyến…, vẫn chưa có những quy định đặc thù bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nên còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, gây ảnh hưởng không tốt cho người mua và sử dụng các loại hàng hóa này .
Cần ban hành luật
Việc xây dựng và ban hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một đòi hỏi cấp thiết đảm bảo cho người tiêu dùng Việt Nam được tôn trọng và bảo vệ, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, phát triển đất nước. Đây là lý do trong chương trình nghị sự của Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa 12 đang tiến hành thảo luận và cho ý kiến nhằm hoàn thiện dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự kiến sẽ được thông qua trong kỳ họp sau.
Chính phủ cho biết, dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được xây dựng dựa trên quan điểm và định hướng đảm bảo sự cân bằng trong giao dịch dân sự giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh; Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong hoạt động bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời hướng tới xã hội hóa công tác bảo vệ người tiêu dùng; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân kinh doanh.
Dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quy định về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với người tiêu dùng; cơ chế giải quyết tranh chấp của người tiêu dùng; tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và quản lý Nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng. Sau khi được Quốc hội thảo luận, cho ý kiến để hoàn thiện và thông qua trong kỳ họp tới, hy vọng Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ sớm đi vào thực tiễn đời sống, đáp ứng đòi hỏi của quá trình phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế./.
|
Ông Vũ Huy Hoàng, Bộ trưởng Bộ Công Thương (cơ quan chủ trì soạn thảo):
Người tiêu dùng luôn là bên thiếu thông tin và kiến thức liên quan đến đặc tính kỹ thuật của sản phẩm, họ ít có cơ hội đàm phán, thương lượng trong quan hệ với tổ chức, cá nhân kinh doanh; do đó, pháp luật cần có các quy định đặc thù để bảo đảm sự cân bằng trong các quan hệ này.
Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong hoạt động bảo vệ người tiêu dùng thông qua việc ban hành chính sách, pháp luật cũng như thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng; đồng thời sử dụng chính sức mạnh của thị trường để loại bỏ các doanh nghiệp có hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, qua đó bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Luật không thiên quá về bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng mà hạn chế quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp nhằm tránh tạo ra kẽ hở để một số cá nhân lợi dụng gây thiệt hại cho doanh nghiệp; các tổ chức, cá nhân kinh doanh bên cạnh việc phải bảo vệ thương hiệu của mình cũng phải có những biện pháp hữu hiệu bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trước những hành vi gian lận thương mại.
Ông Đặng Vũ Minh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội (cơ quan thẩm tra việc soạn thảo):
Mặc dù còn có những vấn đề cần phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thêm, song nhìn chung dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được soạn thảo khá công phu, nghiêm túc. Ban soạn thảo đã rà soát các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đánh giá, tổng kết việc thực hiện Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tham khảo kinh nghiệm các nước trong khu vực và trên thế giới về quản lý hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đánh giá tác động của việc ban hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; và đã thực hiện đúng các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
|
Việt Anh |