|
(VEN) - Quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng bị xâm hại ngày càng gia tăng đến mức phải xây dựng luật để bảo vệ (Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự kiến sẽ được Quốc hội khoá XII, kỳ họp thứ 8, diễn ra từ ngày 20/10-27/11/2010 thông qua).
Từ thực tiễn cho thấy, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần có cơ chế nâng cao năng lực giải quyết khiếu nại cho Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam (VinaStas).
Xem xét hành lang pháp lý hiện hành liên quan đến việc giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam thì thấy có 3 phương thức: Thứ nhất, giải quyết thông qua thương lượng, hoà giải. Tức là, tranh chấp giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh có thể được giải quyết thông qua thương lượng, hoà giải giữa hai bên, hoặc hoà giải tại tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hay cơ quan nhà nước (Nghị định 55/2008/NĐ-CP). Thứ hai, giải quyết tranh chấp bằng trọng tài (Pháp lệnh Trọng tài 2003, Luật Trọng tài thương mại 2010 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2011). Thứ ba là, giải quyết thông qua toà án.
Theo ông Nguyễn Phương Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), cho đến thời điểm này, chưa có một khiếu nại hay tranh chấp của người tiêu dùng nào được giải quyết theo phương thức trọng tài; phương thức giải quyết thông qua toà án người tiêu dùng cũng ít lựa chọn, do trình tự, thủ tục của hai phương thức giải quyết vừa nêu phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài, chi phí cao. Trong khi đó, hàng năm các cơ quan giải quyết tranh chấp của người tiêu dùng (Cục Quản lý cạnh tranh, Sở Công Thương các địa phương, Vinastas) thông qua thương lượng, hoà giải đã tiếp nhận hàng ngàn hồ sơ người tiêu dùng khiếu nại về quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm hại (thực tế, số vụ vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng vượt xa con số hồ sơ đã được các tổ chức nêu trên tiếp nhận).
Thống kê của Vinastas cho thấy, trong năm 2009, tổ chức này đã tiếp nhận 310 hồ sơ người tiêu dùng khiếu nại về quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm hại; 9 tháng đầu năm 2010 con số tiếp nhận tương tự là 200 hồ sơ (chưa kể các trường hợp tiếp nhận khiếu nại khác thông qua điện thoại và tư vấn); trong đó, 80% đã được tư vấn, hoà giải, giải quyết thành công và có hiệu quả.
Theo đánh giá của các chuyên gia, phương pháp giải quyết tranh chấp thông qua các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng bằng thương lượng, hoà giải có ưu điểm là nhanh gọn, hiệu quả, tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên cũng như xã hội, bảo đảm uy tín và mối quan hệ giữa các bên, không cần lễ nghi phức tạp, ít áp lực... Các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (trong đó có Vinastas) vì vậy được kỳ vọng sẽ là một trong những nhân tố quan trọng thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng dự kiến sẽ được Quốc hội thông qua và có hiệu lực trong thời gian tới. Cần khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, khiếu nại bằng thương lượng, hoà giải; đồng thời, khuyến khích thành lập các tổ chức hoà giải chuyên nghiệp và nâng cao năng lực giải quyết khiếu nại cho các tổ chức này, nhất là Vinastas.
Tiến sĩ Vương Ngọc Tuấn, đại diện Văn phòng Tư vấn khiếu nại của Vinastas cho biết: “Tranh chấp giữa người tiêu dùng với thương nhân, tổ chức và cá nhân liên quan thường là các tranh chấp nhỏ, đơn giản và giá trị thấp nên quá trình tư vấn, hoà giải hoặc giải quyết các vụ việc này thường không thu phí; nếu thu phí và kèm theo các thủ tục phức tạp người tiêu dùng sẽ e ngại và không khiếu nại. Trong khi đó, hoạt động của các trung tâm hoà giải là phi lợi nhuận không thể tồn tại độc lập khi không có nguồn kinh phí để đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, duy trì hoạt động; hoà giải viên phải có kiến thức và kinh nghiệm về nhiều lĩnh vực như pháp luật, quản lý kinh tế, tiêu chuẩn đo lường chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, kỹ năng phân tích, giao tiếp... nếu không được bồi dưỡng, đào tạo thì rất khó đáp ứng được yêu cầu”.
Bà Lucette Defalque, chuyên gia Dự án Hỗ trợ thương mại đa biên (Mutrap III, do EU tài trợ Việt Nam, Bộ Công Thương là đối tác thực hiện) cho biết: “Kinh nghiệm EU là nếu không có sự hỗ trợ pháp lý cũng như kinh phí từ các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không thể hoạt động hiệu quả”.
Mặc dù phương thức giải quyết tranh chấp tiêu dùng thông qua thương lượng, hoà giải được lựa chọn nhiều hiện nay, song theo ông Nguyễn Phương Nam thì nó cũng có hạn chế vì kết quả phụ thuộc vào thiện chí của các bên liên quan; quyết định giải quyết theo phương thức này chỉ mang tính đồng thuận, không có giá trị ràng buộc pháp lý nên không thể cưỡng chế thi hành bằng quyền lực nhà nước, chỉ cần một bên chối bỏ vụ việc có thể phải “làm lại” từ đầu.
Phương thức giải quyết bằng trọng tài, toà án, tuy có phức tạp song phán quyết lại mang tính ràng buộc pháp lý, trình tự, thủ tục chặt chẽ theo pháp luật, có giá trị thực thi cao. Vì vậy, bên cạnh phương thức thương lượng, hoà giải, phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, hoặc toà án là không thể thiếu, đặc biệt đối với các vụ xâm hại quyền lợi người tiêu dùng lớn, nghiêm trọng. Vấn đề đặt ra là cần qui định trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, toà án cần đơn giản, nhanh chóng, tạo điều kiện cho người tiêu dùng tiếp cận một cách thuận lợi, thậm chí miễn nghĩa vụ chứng minh, miễn án phí.../.
Việt Anh
|