(VEN) - Đối với nhiều quốc gia, việc cung cấp các dịch vụ an toàn sức khỏe đã trở thành ưu tiên hàng đầu. Khi tai nạn lao động (TNLĐ), bệnh nghề nghiệp (BNN) xảy ra, cần phải có dịch vụ chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho người lao động (NLĐ), đào tạo nghề để họ tái thích ứng nghề nghiệp và tạo việc làm…
Những dịch vụ này góp phần giảm thiểu hậu quả của TNLĐ và BNN, đồng thời cũng góp phần tạo ra môi trường làm việc tốt hơn, hỗ trợ phát triển các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và chiến lược phát triển nguồn nhân lực.
Từ kinh nghiệm các nước
Tại Anh, sau khi triển khai chương trình đổi mới và cải cách dịch vụ chăm sóc và bảo đảm an toàn, sức khỏe nghề nghiệp cho NLĐ từ năm 2000, các dịch vụ về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp đã liên tục được cải tiến với nhiều nội dung phong phú. Đồng thời đã thiết lập mối quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ) - HSE (Health Safety Executive) với DN, tổ chức cung ứng các dịch vụ về ATVSLĐ sẵn có ở địa phương. Theo đó, các dịch vụ liên quan đến phòng ngừa TNLĐ và BNN, hỗ trợ người bị TNLĐ và BNN bao gồm: Dịch vụ cung cấp các công cụ như đánh giá rủi ro, hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho việc làm, phục hồi chức năng nghề nghiệp; dịch vụ tư vấn miễn phí cho NLĐ về an toàn, sức khỏe tại nơi làm việc và khả năng trở lại công việc tại nơi làm việc đối với NLĐ tại các DN nhỏ; thiết lập đường dây tư vấn nhằm đưa ra lời khuyên thiết thực và chi tiết tới người có yêu cầu cả NLĐ và người sử dụng lao động; dịch vụ cung cấp những kiến thức và kỹ năng ATVSLĐ trực tiếp tới NLĐ và người sử dụng lao động, giúp cho họ tự giải quyết vấn đề của chính mình.
Tại Sclotland, chương trình việc làm, sức khỏe và phúc lợi NLĐ được Chính phủ Scotland phát triển, mở rộng kể từ năm 2000. Theo chương trình này, phạm vi nhiệm vụ của các chuyên gia về sức khỏe nghề nghiệp được mở rộng hơn so với truyền thống trước đó để có thể chăm sóc cho NLĐ ở mọi lứa tuổi. Để thực hiện chương trình, một giám đốc sức khỏe nghề nghiệp quốc gia đã được bổ nhiệm và thành lập một trung tâm đời sống và sức khỏe cho NLĐ. Bên cạnh đó, Scotland hỗ trợ việc phát triển các dịch vụ tư vấn miễn phí về sức khỏe nghề nghiệp cho các DN vừa và nhỏ.
Tại Hà Lan, dịch vụ an toàn và sức khỏe của Hà Lan được phát triển từ rất sớm, qua nhiều giai đoạn. Giai đoạn 1920-1980, các dịch vụ y tế về sức khỏe nghề nghiệp chuyển dịch từ cơ quan của Chính phủ và tổng công ty lớn tới các tổ chức cung ứng dịch vụ chăm sóc y tế cho NLĐ. Tiếp đó, giai đoạn 1980-1994, Hà Lan phát triển loại hình dịch vụ sức khỏe nghề nghiệp đa chức năng, từ đó các đơn vị cung ứng dịch vụ trở thành các cơ quan tư vấn với phạm vi nhiệm vụ lớn hơn. Trong giai đoạn 1994- 1999, các cơ quan này chuyển dịch thành các DN kinh doanh tạo nên sự cạnh tranh sôi nổi trên thị trường, trong đó có sự tham gia của các cơ quan bảo hiểm và các nhà đầu tư tư nhân. Từ năm 1999 đến nay, Hà Lan khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực phục hồi chức năng nghề nghiệp. Các chương trình trở lại nơi làm việc và quản lý việc nghỉ do ốm đau thực hiện theo yêu cầu của các công ty.
Ở Pháp, việc tiếp cận các dịch vụ về sức khỏe nghề nghiệp là bắt buộc đối với người sử dụng lao động. Những người làm công việc nặng nhọc phải được khám định kỳ về khả năng làm việc. Trong giai đoạn 2005-2009, Pháp thực hiện chương trình tăng cường chức năng kiểm tra, giám sát sức khỏe nghề nghiệp và triển khai kế hoạch xây dựng các trung tâm đa chức năng về sức khỏe nghề nghiệp.
Tại Phần Lan, Chính phủ đã xây dựng chiến lược về dịch vụ sức khỏe từ 2002-2015. Theo chương trình này, người sử dụng lao động có trách nhiệm tổ chức và chi trả cho các dịch vụ phòng ngừa TNLĐ, BNN cho tất cả NLĐ.
Đến thực tiễn Việt Nam
TNLĐ và BNN gây ra tổn thất lớn cho người bị tai nạn, gia đình và toàn xã hội. Luật pháp Việt Nam đã có nhiều quy định về các chế độ hỗ trợ đối với người lao động bị TNLĐ, BNN. Tuy nhiên, việc cải thiện điều kiện lao động, thực hiện các chế độ và bảo hiểm cho người lao động bị TNLĐ, BNN cũng như các dịch vụ hỗ trợ các đối tượng này chưa bắt kịp yêu cầu của thực tiễn; cơ chế khuyến khích và phát triển các dịch vụ về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp cũng chưa cụ thể, rõ ràng, khiến các đối tượng này gặp rất nhiều khó khăn, nhất là trong việc thu hút các nguồn lực, kênh đầu tư phát triển hệ thống dịch vụ này.
Tại các doanh nghiệp, theo quy định phải có cán bộ y tế và cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe nghề nghiệp đối với người lao động nói chung và đối với người lao động bị TNLĐ và BNN nói riêng. Tuy nhiên, cho đến nay, phần lớn các cơ sở sản xuất không quan tâm đến vấn đề này. Chỉ có 15% cơ sở có cán bộ y tế theo quy định và thường tập trung ở các DN lớn, còn 80% cơ sở vừa và gần 100% cơ sở nhỏ không có người chăm lo sức khỏe cho người lao động. Thêm nữa, số lượng rất lớn cán bộ y tế tại các cơ sở sản xuất chưa được đào tạo về y tế lao động nên không hướng dẫn cho người lao động các biện pháp dự phòng nguy cơ và biện pháp phòng bệnh.
Dự báo đến năm 2010, Việt Nam sẽ có khoảng 500 ngàn DN (hơn 95% là các DN vừa và nhỏ), cùng với đó là các ngành công nghiệp khai khoáng, xây dựng, hoá chất có xu thế phát triển mạnh sẽ tạo nên những thách thức lớn về mất ATVSLĐ và ô nhiễm môi trường lao động, đồng nghĩa với nguy cơ gia tăng số người bị TNLĐ, BNN. Dự báo năm 2010, trong khu vực công nghiệp sẽ có trên 100 ngàn người bị TNLĐ với trên 1.200 người chết, gây thiệt hại kinh tế khoảng 840-910 tỷ đồng.
Do vậy, việc hoàn thiện các dịch vụ về an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp một cách tương xứng là yêu cầu cấp thiết. Nghiên cứu cho thấy, các chương trình, dịch vụ về an toàn và sức khỏe cũng như các dịch vụ hỗ trợ NLĐ bị TNLĐ và BNN ở các nước tuy có sự khác nhau về phạm vi, chất lượng, khả năng tiếp cận dịch vụ… song nguồn để chi trả cho các dịch vụ này đều từ Quỹ bồi thường TNLĐ và BNN do người sử dụng lao động đóng góp. Từ kinh nghiệm này, chúng ta cần sớm triển khai xây dựng Quỹ bồi thường TNLĐ, BNN để vừa thực hiện chức năng phòng ngừa, ngăn chặn TNLĐ, BNN bằng việc đầu tư trở lại cho các hoạt động cải thiện điều kiện lao động tại DN, vừa thực hiện các chức năng chăm sóc sức khỏe, chi trả bồi thường, trợ cấp cho NLĐ./.
Quỳnh Nga |