(VEN) - Cách đây vài năm, Việt Nam được nhắc đến như một “miền đất hứa”, một “điểm đến lý tưởng” của các nhà đầu tư nước ngoài với những lợi thế, dân số đông, thị trường tiêu thụ lớn; lực lượng lao động dồi dào… thế nhưng các tiêu chí trên đã dần thay đổi.
Đã có thời điểm Việt Nam thu hút 64 tỷ USD/năm
Theo đó, thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) tại Việt Nam cũng đã có thời điểm lên đến đỉnh điểm và trở thành “hiện tượng” trên thế giới với khoảng 1.171 dự án, đưa tổng vốn đăng ký đạt 64 tỷ USD vào năm 2008, gấp hơn 3 lần con số 20,3 tỷ USD của năm 2007.
Nhưng, đó là câu chuyện của cách đây 3 năm về trước. Còn bây giờ, mọi chuyện dường như đã bắt đầu thay đổi. Năm 2009, nguồn vốn FDI vào Việt Nam chỉ đạt 21,48 tỷ USD vốn đăng ký, bằng 30% của năm 2008; năm 2010, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đặt mục tiêu thu hút tăng 10% so với năm 2009, tức 23,6 tỷ USD tuy nhiên trên thực tế chỉ đạt 18,1 tỷ USD, bằng 76,9% mục tiêu đề ra.
Bước sang năm 2011, dù đã đặt ra mục tiêu thu hút khoảng 20-21 tỷ USD vốn FDI, nhưng tính đến hết tháng 11/2011, Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết Việt Nam mới chỉ thu hút được 12,69 tỷ USD, bằng 84% so với cùng kỳ, và khả năng đạt được mục tiêu là rất khó.
Năm 2012, theo như dự kiến của Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài Đỗ Nhất Hoàng với phóng viên báo Kinh tế Việt Nam gần đây thì Việt Nam đặt mục tiêu thu hút khoảng 17 tỷ USD vốn FDI trong năm 2012, tức là thấp hơn so với mục tiêu đề ra của năm 2011 là 3-4 tỷ USD.
Đi tìm nguyên nhân chững lại của nguồn vốn FDI
Người ta đưa ra nhiều lý do lý giải cho cái sự “chững lại” của nguồn vốn FDI vào Việt Nam những năm gần đây.
Ông Đỗ Nhất Hoàng thì cho rằng: Là do những dự án FDI vào Việt Nam đã được “kiểm duyệt” chặt chẽ hơn trước khi cấp phép. Tránh hiện tượng cấp phép tràn lan, mà không quan tâm đến khả năng thực hiện dự án như một số dự án về bất động sản, sân golf thời gian trước. Vì thế, số lượng vốn đăng ký có giảm, nhưng vốn giải ngân lại tăng lên, điều đó chứng tỏ dòng vốn FDI vào Việt Nam đang đi vào thực chất.
Có ý kiến thì cho rằng, dòng vốn FDI vào Việt Nam thời gian qua có sự “chững lại” đáng kể bởi nhiều lý do. Trong đó, phải kể đến những bất ổn của nền kinh tế thế giới thời gian qua, ví dụ như khủng hoảng tài chính, khủng hoảng nợ công, và cuộc khủng hoảng do động đất sóng thần ở Nhật Bản, lũ lụt ở Thái Lan,… cũng là nguyên nhân làm cho dòng vốn FDI trên thế giới bị “co” bớt lại, và tác động đến khả năng thu hút vốn đầu tư tại Việt Nam.
Nhưng có ý kiến lại thẳng thắn nhìn nhận, Việt Nam vẫn chưa có chiến lược trong thu hút FDI, vì thế chưa tạo được sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Có ý kiến lại cho rằng, một số “lợi thế” của Việt Nam trong thu hút FDI như dân số đông, chi phí lao động rẻ, tài nguyên thiên nhiên phong phú,… đã không còn phù hợp và tạo ra sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
Như vậy để thấy rằng, có rất nhiều nguyên nhân làm cho thu hút FDI ở Việt Nam bị chững lại thời gian gần đây. Tuy nhiên, trong khuôn khổ bài viết này, chỉ xin nhắc đến một khía cạnh nhỏ, mà theo như nhiều chuyên gia, nếu không thay đổi nó sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến thu hút đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong tương lai.
Đây cũng là điều mà giáo sư Micheal Porter đến từ Đại học Harvard (Hoa Kỳ) cũng đã nhắc đến trong Báo cáo năng lực canh tranh Việt Nam 2010. Ông cho rằng, đã đến lúc Việt Nam phải thay đổi trong việc nhìn nhận các lợi thế so sánh, và không thể dựa vào những yếu tố sẵn có như: Chi phí nhân công rẻ. Vì trên thực tế, năng suất lao động tại Việt Nam vẫn còn thấp so với các nước trong khu vực như: Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc, Singapore,…và đây có thể là nguyên nhân làm Việt Nam kém hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài.
Chất lượng lao động với thu hút FDI
Theo TS Edmund Malesky, Trưởng nhóm Nghiên cứu Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2010 cho biết: Theo kết quả được công bố từ ý kiến của 1.155 DN FDI đến từ 47 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đang hoạt động tại Việt Nam, chiếm 20% DN FDI hiện có trên đất nước Việt Nam cho thấy, 10 yếu tố tác động nhiều nhất đến nhà đầu tư khi quyết định đầu tư FDI tại Việt Nam, đó là: Chi phí lao động; ưu đãi về thuế, đất đai đầu tư; ổn định chính trị; chất lượng lao động; chi phí nguồn nguyên liệu, dịch vụ trung gian; sức mua của người tiêu dùng; sự sẵn có của nguồn nguyên liệu; quy mô thị trường nội địa; sự sẵn có của các khu công nghiệp; ổn định kinh tế vĩ mô.
Tuy nhiên, thời gian qua, một số những yếu tố được coi như “lợi thế” của Việt Nam đôi khi vẫn khiến nhiều nhà đầu tư nước ngoài quan ngại. Trong đó, thể hiện rõ nhất là vấn đề lao động tại Việt Nam. Theo Nhóm nghiên cứu PCI năm 2010, 40% DN nước ngoài cho biết phải đầu tư để đào tạo tại chỗ cho người lao động trước khi bắt tay vào làm việc tại công ty, điều này đã tiêu tốn 8% tổng chi phí kinh doanh của DN FDI, tuy nhiên, sau khi được đào tạo chỉ có 65% người lao động tiếp tục ở lại làm việc cho DN. Điều đó cho thấy, lao động Việt Nam không rẻ như kỳ vọng ban đầu của các nhà đầu tư. Đây cũng là lý do chỉ có 18% DN FDI cảm nhận tích cực về chất lượng giáo dục lao động phổ thông tại Việt Nam.
Để tăng cường thu hút đầu tư nước ngoài trong thời gian tới, các DN FDI cho rằng, ngoài các chính sách ưu đãi đầu tư Việt Nam cần tập trung nhiều hơn vào công tác thông tin xúc tiến và thay đổi cơ cấu. Đặc biệt, muốn thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao, tạo ra nhiều giá trị gia tăng Việt Nam cần có sự cải thiện chất lượng giáo dục phổ thông và đào tạo nghề.
Các chuyên gia của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) trong một báo cáo cũng đã nhận định, chất lượng lao động thấp không chỉ làm kém hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài đến với Việt Nam mà nó còn làm cho thu nhập của người lao động không cao, phải chăng đây là nguyên nhân dẫn đến các cuộc đình công của công nhân ngày càng nhiều?. Hơn thế nữa, chất lượng lao động kém còn khiến các nhà đầu tư nước ngoài đến Việt Nam chỉ để đầu tư vào những dự án sử dụng nhiều lao động, để thu hút lượng lao động rẻ mạt, mà không có nhiều sự gia tăng cho xã hội. Và nếu như vậy thì mục tiêu thu hút những dự án FDI công nghệ cao, hướng tới trở thành một nước công nghiệp hiện đại vào năm 2020 của Chính phủ sẽ mãi chỉ là mục tiêu.
Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế thế giới có nhiều bất ổn, nguồn vốn FDI ngày càng bị thu hẹp dần. Trong khi các quốc gia trên thế giới lại ra sức nâng cao năng lực cạnh tranh nhằm thu hút nguồn vốn này. Vì thế, nếu Việt Nam không có những cải thiện về môi trường đầu tư, chất lượng lao động thì sẽ rất khó có thể thu hút được nguồn vốn FDI, các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới đã chia sẻ như vậy tại buổi họp báo trước thềm CG vừa diễn ra tại Hà Nội. Như vậy, đã đến lúc Việt Nam phải nâng cao chất lượng lao động, đó cũng là cách để nâng cao chất lượng và số lượng nguồn vốn đầu tư./.
Chu Huỳnh
|