(VEN) - Năm 2011, Quốc hội đề ra chỉ tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 78,8 tỷ USD, tăng 10% so với năm 2010, trọng trách này đã được đặt vào các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam mà đa phần là những thành viên trong câu lạc bộ 1 tỷ USD như thủy sản, dệt may, giày dép,…
Hơn cả kỳ vọng, vượt qua những nhữngkhó trong năm qua, câu lạc bộ 1 tỷ USD đã đóng góp khoảng 82,49 tỷ USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, đưa kim ngạch xuất khẩu năm nay ước đạt khoảng 96,3 tỷ USD,tăng 33,3% so với năm 2010, tốc độ tăng xuất khẩu gấp trên 3 lần so với chỉ tiêuQuốc hội đề ra.
Nhìn lại năm 2011, trong bối cảnh xuất khẩu các ngành hàng gặp rất nhiều những khó khăn và thách thức do những bất ổn của kinh tế toàn cầu như thảm hoạ động đất và sóng thần tại Nhật Bản làm ảnh hưởng tới chuỗi cungứng toàn cầu, hay khủng hoảng nợ công và thâm hụt ngân sách tại châu Âu và mộtsố nước phát triển đã khiến thắt chặt tài khoá trở thành xu thế chung…
Bên cạnh đó là việc các DN xuất khẩu của Việt Nam phải đối mặt với những vấn đề lớn như lãi suất vay ngân hàng cao, thiếu nguyên liệu trong nước, giá cả đầu vào tăng nhanh hơn đầu ra và gánh nặng do sự cohẹp của thị trường xuất khẩu, sự cạnh tranh giữa các DN nước ngoài ở thị trường xuất khẩu,… có lẽ không ai có thể nghĩ được rằng xuất khẩu lại có được thành công lớn.
Nhưng cùng với sự hỗ trợ tích cực của Chính phủ và sự nỗ lực vượt khó, tự tìm hướng đi riêng cho mình bằng cách đổi mới phương thức kinh doanh, tìm kiếm đối tác, ứng dụng thương mại điện tử vào giao dịch, đặt hàng,... các DN xuất khẩu đã tạo ra một cuộc bứt phá ngoạn mục khi các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng trưởng mạnh qua từng tháng, đóng góp 82,49 tỷ USD trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Đặc biệt năm nay, câu lạc bộ các mặt hàng có kim ngạch trên 1 tỷ USD chào đón thêm 4 thành viên mới là sản phẩm chất dẻo (ước năm 2011 đạt 1,35 tỷ USD tăng 28,7% so với năm 2010), túi xách vali và ô dù (1,3 tỷ USD, tăng 35,6%), sắt thép các loại (1,7 tỷ USD, tăng 62%), sản phẩm từ sắt thép (1,12 tỷ USD, tăng 35,3%), nâng tổng số thành viên của “câu lạc bộ” lên con số 22. Trong đó có 5 nhóm/mặt hàng đạt kim ngạch trên 5 tỷ USD.
 Hàng dệt may duy trì ở vị trí dẫn đầu với trị giá xuất khẩu trong 11 tháng năm 2011 đạt 12,78 tỷ USD, tăng 27,5% so với cùng kỳ năm 2010. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may sang thị trường Hoa Kỳ đạt 6,28 tỷ USD, tăng 13,6%; sang EU đạt 2,23 tỷ USD, tăng 38,3%; sang Nhật Bản đạt 1,54 tỷ USD, tăng 48,5% và sang Hàn Quốc: 822 triệu USD, tăng 116% so với 11 tháng năm 2010. Ước cả năm 2011 đạt 14,2 tỷ USD, tăng 26,9% so với năm ngoái.
Dầu thô tiếp tục có đóng góp lớn cho xuất khẩu của Việt Nam khi đến hết tháng 11/2011, lượng dầu thô xuất khẩu của nước ta đạt 7,68 triệu tấn, tăng 5,8% và kim ngạch đạt 6,76 tỷ USD, tăng 51,7% so với cùng kỳ năm 2010, trong đó phần trị giá tăng do yếu tố giá tăng là 2,04 tỷ USD và do yếu tố lượng tăng là 260 triệu USD. Ước kim ngạch cả năm đạt 7,4 tỷ USD, tăng 49,3%.
Điện thoại các loại và linh kiện là mặt hàng có sự tăng trưởng ấn tượng nhất trong câu lạc bộ 1 tỷ USD khi tổng trị giá xuất khẩu trong 11 tháng lên 6,06 tỷ USD, tăng gấp 2 lần so với cùng kỳ năm trước. Những đối tác chính nhập khẩu điện thoại các loại và linh kiện của Việt Nam trong 11 tháng qua là EU với 2,67 tỷ USD (11 tháng/2010 là 344 triệu USD), chiếm 44% tổng trị giá xuất khẩu nhóm hàng này của cả nước. Tiếp theo là Hồng Kông: 502 triệu USD, tăng 46,9%; Nga: 498 triệu USD, tăng 120%; Ấn Độ: 331 triệu USD, tăng 51%... so với cùng kỳ năm 2010. Ước cả năm 2011, tổng kim ngạch của điện thoại các loại và linh kiện đạt 7,5 tỷ USD, tăng 275%.
Giày dép các loại trong 11 tháng năm 2011 cũng đạt giá trị xuất khẩu lên 5,84 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm 2010 và vượt 0,7% so với kế hoạch năm. Trong đó, thị trường EU là 2,31 tỷ USD, tăng 15,5% và chiếm 39,5% kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này của cả nước. Tiếp theo là xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ đạt 1,72 tỷ USD, tăng 36,4%; sang Trung Quốc: 230 triệu USD, tăng 65,6%; sang Nhật Bản: 225 triệu USD, tăng 43,6%... so với cùng kỳ năm 2010. Ước kim ngạch cả năm của nhóm hàng này đạt 6,4 tỷ USD, tăng 25%.
Hàng thủy sản là mặt hàng cuối cùng nằm trong top 5 với tổng kim ngạch xuất khẩu trong 11 tháng năm 2011 đạt 5,53 tỷ USD, tăng 22,8% so với cùng kỳ năm 2010. Trong đó, xuất sang EU đạt 1,26 tỷ USD, tăng 16,3%; Hoa Kỳ đạt 1,05 tỷ USD, tăng 21,5%; Nhật Bản đạt 916 triệu USD, tăng 13,2% và Hàn Quốc đạt 446 triệu USD, tăng 32,3%. Bên cạnh đó, xuất khẩu thuỷ sản của Việt Nam cũng tăng mạnh sang ASEAN, với kim ngạch 287 triệu USD (tăng 49%) và đặc biệt xuất khẩu sang thị trường Brazil tăng 161% (đạt 75,9 triệu USD). Uớc cả năm 2011, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt 6,2 tỷ USD, tăng 23,6% so với năm 2010.
 Ngoài các mặt hàng trên, trong năm nay các thành viên còn lại của “câu lạc bộ 1 tỷ USD” như nhân điều; cà phê; gạo; cao su; xăng dầu các loại; sản phẩm gỗ; xơ sợi dệt các loại; hàng điện tử và linh kiện máy tính; máy móc, thiết bị, phụ tùng khác; dây điện và cáp điện; phương tiện vận tải và phụ tùng cũng tiếp đà tăng trưởng với kim ngạch tăng trung bình 30%. Riêng 2 mặt hàng than đá; sản phẩm đá quý và kim loại quý có kim ngạch giảm so với năm 2010, cụ thể năm 2011 kim ngạch xuất khẩu than đá ước đạt 1,55 tỷ USD giảm khoảng 3,7%; sản phẩm đá quý và kim loại quý ước đạt 2,7 tỷ USD giảm khoảng 4,3%. Đây cũng là hai mặt hàng mà Việt Nam đang hạn chế xuất khẩu.
Tựu chung, với 5 mặt hàng đạt kim ngạch trên 5 tỷ USD (tăng 2 so với năm ngoái) và các mặt hàng khác vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng tốt. Năm 2011 thực sự là năm thành công lớn đối với xuất khẩu của Việt Nam và tạo ra một điểm sáng trong bức tranh kinh tế cả nước.
2012, nhiều thách thức
Theo các chuyên gia kinh tế, năm 2012 ngành dệt may sẽ phải đối mặt với nhiều yếu tố bất lợi như giá nhân công, chi phí đầu vào tăng cao do không chủ động được nguồn nguyên liệu; xuất khẩu chịu tác động mạnh từ chính sách thắt chặt tiền tệ của Hoa Kỳ, tiết kiệm tiêu dùng của Nhật Bản và khủng hoảng nợ công tại nhiều nước châu Âu. Dự báo tăng trưởng xuất khẩu dệt may nước ta sang các thị trường chính là Mỹ, EU và Nhật Bản năm 2012 có thể giảm khoảng 10-15% so với 2011.
Cùng với đó là việc các DN xuất khẩu cũng đối mặt với một số thách thức từ kinh tế trong nước còn tiềm ẩn như lạm phát. Điều này có thể sẽ khiến cho các chi phí đầu vào như điện, nước, xăng dầu, tiền lương… của ngành dệt may tiếp tục tăng, ảnh hưởng đến sản xuất và tăng trưởng của ngành trong năm tới. Các DN thiếu vốn để sản xuất và vốn để đầu tư mở rộng sản xuất do lãi suất vay cao. Lãi suất cho vay đang được kéo xuống mức 16-19% nhưng số lượng DN có thể tiếp cận được mức lãi suất này được dự báo là không nhiều.
Trong khi đó, EU vẫn áp đặt một năm giám sát xuất khẩu da giày của Việt Nam trong trường hợp lượng xuất khẩu tăng và giá xuất khẩu giảm trong một thời gian nhất định thì cơ quan có thẩm quyền của EU có thể xem xét việc tái áp thuế mà không cần điều tra. Đây là một bất lợi cho các DN, đặc biệt là khi phải cạnh tranh với các DN da giày của một số nước đang được hưởng chế độ ưu đãi thuế quan như Indonesia, Sri Lanka, Banglades, Ấn Độ.
Ngoài ra, năm 2012 là khoảng thời gian có độ rủi ro tương đối cao đối với các DN da giày Việt Nam khi phải nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất (khoảng 80%) và phụ thuộc vào thị trường nhập khẩu lớn nhất là Trung Quốc.
Đặc biệt, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam hiện nay là lúa gạo trong năm 2012 sẽ phải đối mặt với việc thiếu đơn hàng hơn trước và sự cạnh tranh gay gắt về giá cả từ các nước xuất khẩu gạo khác như Ấn Độ, Pakistan, Myanmar. Hiện giá gạo xuất khẩu của Ấn Độ đang rẻ hơn Việt Nam hơn 100 USD/tấn, do đó, các hợp đồng thương mại mà Việt Nam ký với các nước châu Phi có thể sẽ gặp khó khăn trong năm tới.
Sẵn sàng, chủ động
Trước diễn biến khó khăn của năm 2012, Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng cho biết, năm 2012, Bộ sẽ tăng cường sự phối hợp giữa các Bộ, ngành khác trong việc xúc tiến thương mại và tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho các DN sản xuất và kinh doanh xuất khẩu, đặc biệt là với các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực.
Bộ trưởng cũng khuyến cáo các DN cần chủ động vượt khó tùy theo từng nhóm hàng, ngành hàng để có tư vấn, tham mưu, đề xuất giải pháp và ứng phó linh hoạt trong thực tiễn thương mại xuất khẩu.
Theo đó, đối với các mặt hàng may mặc, da giày cần tăng cường năng lực thiết kế mẫu mốt, kiểu dáng sản phẩm xuất khẩu và có chính sách đầu tư nhằm đáp ứng một số loại nguyên, phụ liệu chủ yếu cho sản xuất hàng xuất khẩu để từng bước tạo thế và lực giảm dần tỷ trọng hàng gia công, giảm lệ thuộc vào nhập khẩu.
Bên cạnh đó, để khơi thông khó khăn cho xuất khẩu gạo năm 2012, Bộ Công Thương đang sát cánh với các DN tăng cường công tác xúc tiến thương mại, tìm kiếm các thị trường mới như Indonesia, Philippines bởi có thêm nhiều thị trường mới cộng lại cũng sẽ giúp tăng sản lượng xuất khẩu. Năm 2012, Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương tiếp tục ký một số biên bản thỏa thuận ghi nhớ về xuất khẩu gạo theo các hợp đồng tập trung.
Đáng lưu ý, với mục tiêu “chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu theo hướng đẩy mạnh xuất khẩu những mặt hàng có giá trị gia tăng cao; tăng sản phẩm chế biến chế tạo, sản phẩm có hàm lượng công nghệ và chất xám cao, giảm dần tỷ trọng hàng thô” thì việc tập trung đầu tư vào nhóm hàng công nghiệp chế biến để mở rộng sản xuất, khai thác thêm những mặt hàng mới và nâng cao giá trị gia tăng của nhóm hàng nông lâm thủy sản là hai khâu trọng tâm để đẩy mạnh tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam năm 2012 và những năm tiếp theo.
Năm 2012, ngành công thương đề ra mục tiêu tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 108,5 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2011, đây là nhiệm vụ không hề dễ dàng trong bối cảnh khó khăn và thách thức vẫn còn nhiều. Chính vì vây, ngoài sự hỗ trợ từ Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương thì sự sẵn sàng và chủ động của các hiệp hội ngành hàng, các DN thực sự là những yếu tố quan trọng để hoàn thành thắng lợi mục tiêu này./.
Hùng Cường
|