(VEN) - “Hội đồng Tư vấn về các biện pháp phòng vệ thương mại (TRC) thuộc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: “Nguy cơ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam phải đối mặt với các vụ kiện phòng vệ thương mại đang ngày càng gia tăng. Trong khi đó, việc đưa ra các biện pháp để kháng kiện hiệu quả chưa cao, thậm chí còn có nhiều lúng túng, bất cập”.
Năm kỷ lục số vụ điều tra
Thống kê của TRC cho thấy, chỉ trong năm 2009, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 7 vụ điều tra phòng vệ thương mại ở 6 thị trường; trong đó có 5 vụ điều tra chống bán phá giá, một vụ điều tra chống trợ cấp, một vụ điều tra áp dụng biện pháp tự vệ. Cụ thể, các vụ điều tra chống bán phá giá năm 2009 gồm có giày xuất khẩu vào Braxin, giày và đế giày cao su xuất khẩu vào Canada, túi nhựa PE xuất khẩu sang Hoa Kỳ, đĩa ghi DVD xuất khẩu sang Ấn Độ, máy điều hòa xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ; điều tra chống trợ cấp là vụ túi nhựa PE xuất khẩu sang Hoa Kỳ; điều tra áp dụng biện pháp tự vệ là vụ thép cuộn/tấm/xẻ băng cán nóng xuất khẩu vào Ấn Độ. Đây là năm số lượng các vụ điều tra để áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm vào hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam nhiều nhất từ trước tới nay.
Lúng túng và bất cập
Tại cuộc tọa đàm về những diễn biến mới của các vụ kiện phòng vệ thương mại liên quan đến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam do VCCI tổ chức ở Hà Nội trung tuần tháng 3/2010, các chuyên gia khẳng định: “Mặc dù xu hướng gia tăng các vụ kiện phòng vệ thương mại đã được cảnh báo, song với việc tập trung toàn bộ nguồn lực vào đối phó với tác động của suy giảm kinh tế, duy trì sản xuất, kinh doanh, cải thiện năng lực cạnh tranh, tiếp cận các thị trường…, rất ít hiệp hội và DN quan tâm đúng mức đến những cảnh báo nên khi bị kiện đã rơi vào tình huống bất ngờ. Hơn nữa, hầu hết các ngành hàng có sản phẩm bị kiện năm 2009 đều là lần đầu tiên vướng phải nên việc đối phó còn không ít bất cập”.
Theo TRC, không ít DN, hiệp hội khi bị kiện không hiểu hoặc hiểu không đầy đủ về tính chất và tác động của các vụ kiện phòng vệ thương mại, nhiều DN đã hành xử tiêu cực (lẩn tránh vụ kiện, không hợp tác, không đoàn kết với hiệp hội…) nên đã gây ra bất lợi cho toàn cục. Nhiều DN và hiệp hội còn thiếu sự chuẩn bị về nguồn lực theo kiện (bao gồm cả nhân lực và vật lực) nên các hoạt động kháng kiện không đạt hiệu quả cao (vụ túi nhựa PE); nhiều DN dù có kinh nghiệm với các vụ kiện nhưng vì khó khăn trong sản xuất kinh doanh đã buông xuôi (vụ giày và đế giày xuất vào Brazil).
Tại một số thị trường nhỏ có sản phẩm bị kiện, DN cũng như các cơ quan hỗ trợ chưa có nhiều thông tin về pháp luật sở tại cũng như tìm luật sư thích hợp tư vấn nên việc đối phó gặp khó khăn nhiều hơn. Đối với trường hợp kiện chống trợ cấp, do thiếu một cơ chế hợp lý và linh hoạt để cơ quan chính phủ hành động kịp thời với tư cách là một bên liên quan trong vụ điều tra nên việc kháng kiện trong giai đoạn đầu vẫn còn nhiều điểm không hợp lý, hiệu quả chưa cao.
Bài học rút ra
Từ thực trạng gia tăng về số lượng các vụ điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2009, các chuyên gia TRC nhận định: Thứ nhất, xu hướng này vẫn đang có dấu hiệu gia tăng trong thời gian tới nên các các hiệp hội DN và DN không thể không lưu tâm để có những giải pháp ứng phó kịp thời, hiệu quả, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại.
Thứ hai, đây là lần đầu tiên hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đối mặt với một vụ kiện chống trợ cấp, nhiều thách thức đã đặt ra không chỉ ở trong tầm của các DN trong việc kháng kiện. Điều này có thể thấy, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã không còn được “miễn trừ” khỏi các vụ kiện chống trợ cấp ở Hoa Kỳ, nguy cơ nhiều mặt hàng khác cũng phải đối mặt với tình trạng tương tự là không xa.
Vụ kiện chống trợ cấp túi PE ở thị trường Hoa Kỳ rất có thể sẽ trở thành một tiền lệ mà các sản phẩm hàng hóa xuất khẩu khác của Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt ở các thị trường ngoài Hoa Kỳ. Hơn nữa, Chính phủ Việt Nam cũng chưa từng có kinh nghiệm đối phó với các vụ kiện chống trợ cấp, chưa có cơ chế nào để đối phó với một vụ kiện mà Chính phủ là một bên của vụ kiện (không giống như kiện chống bán phá giá, vai trò của chính phủ chỉ mang tính hỗ trợ, trừ việc chứng minh nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường).
Thứ ba, lần đầu tiên một sản phẩm hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam bị “kiện đúp” (túi nhựa PE vừa bị kiện chống bán phá giá, vừa bị kiện chống trợ cấp) gây nên nhiều khó khăn cho DN và hiệp hội DN bởi các nỗ lực kháng kiện (nhân lực và vật lực) phải phân chia làm hai. Trong khi đó, hầu như các DN không có sự chuẩn bị gì, nhất là về nguồn quỹ chi cho phía luật sư tư vấn. Các lập luận kháng kiện cũng có thể ở nội dung này lại mâu thuẫn với nội dung kia gây ra bất lợi, nhất là vấn đề kinh tế phi thị trường.
Thứ tư, hàng hóa của Việt Nam bị kiện cả ở những thị trường mà lượng xuất khẩu hầu như không đáng kể (giày xuất khẩu vào Brazil, thép xuất khẩu vào Ấn Độ). Mặc dù các vụ này có thể trôi qua không gây thiệt hại, song sự việc cho thấy, ngay cả ở những thị trường có khối lượng và kim ngạch xuất khẩu không cao, hàng hóa Việt Nam kém sức cạnh tranh hơn các đối thủ khác vẫn có thể là đối tượng của các vụ điều tra phòng vệ thương mại. Đây xem như một lời cảnh báo cho các DN trước những rủi ro khi xuất khẩu.
Lan Ngọc |