(VEN) - Với những cống hiến ngoạn mục trên mặt trận xuất khẩu trong năm 2011 vừa qua, “mỹ từ” trên chưa hẳn gói trọn được hết tâm thế lạc quan, hồ hởi về một viễn cảnh mới của nông lâm thủy sản Việt Nam trên bước đường chinh phục “khẩu vị” thế giới. Nhưng có đầy đủ căn cứ để tin rằng ngành nông nghiệp tiếp tục xứng đáng là người lính xung kích mở “đột phá khẩu” cho quá trình đổi mới, đồng thời cũng là lực lượng chủ lực tạo nên nền tảng kinh tế vững bền giúp cho quá trình công nghiệp hóa cất cánh.
Càng đáng trân trọng hơn khi nền kinh tế đất nước gặp khó khăn thì nông nghiệp là người cứu hộ, bảo vệ, đỡ đần… giúp tăng kim ngạch xuất khẩu, giảm nhập siêu, tạo ra công ăn việc làm cho xã hội…
Thêm một mùa bội thu
Cánh cửa năm 2011 đã dần khép lại với thắng lợi “ngọt ngào” cho nông lâm thủy sản Việt Nam với tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt gần 25 tỷ USD, tăng 29% (trên 5 tỷ USD) so với năm 2010. Đáng ghi nhận hơn cả là 4 ngành hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 3 tỷ USD, trong đó “biển bạc” thủy sản chiếm ngôi đầu với 6,1 tỷ USD, “rừng vàng” lâm sản đồ gỗ đạt 4,1 tỷ USD, gạo đạt 3,7 tỷ USD và cà phê là 2,7 tỷ USD.
Trên “mặt trận” chủ lực - trồng trọt, trong những thời khắc quyết định, các “tư lệnh” ngành đã cùng kề vai sát cánh với những “người lính nông dân” phối kết hợp chặt chẽ trong chỉ đạo điều hành, thực hiện nghiêm ngặt “chiến lược” về mùa vụ, cơ cấu giống, các biện pháp thâm canh cũng như giám sát chặt chẽ về phòng chống “thiên tai địch họa”. Do đó, đã có những vụ mùa bội thu, giúp sản lượng lúa cả năm đạt ngưỡng 42,3 triệu tấn, tăng 2,3 triệu tấn so với 2010, không chỉ đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia mà còn xuất khẩu được 7,2 triệu tấn gạo, thu về 3,7 tỷ USD, so cùng kỳ năm trước tăng 4,4% về lượng và 14% về giá trị.
Năm 2011 cũng là một năm “thuận buồm xuôi gió” cho ngành thủy sản và bà con ngư dân khi tiếp tục ca khúc ca “được mùa và được giá”. Theo ước tính, sản lượng nuôi trồng thuỷ sản cả năm đạt 2.930 ngàn tấn, tăng 7,4% cùng kỳ năm 2010, trong đó sản lượng con cá tra ước đạt 1.136.253 tấn (diện tích: 5.571,6ha); tôm nuôi nước lợ ước đạt 435.000 tấn (diện tích: 658.000ha); tôm càng xanh đạt 13.000 tấn (diện tích: 8.500ha. Hiện nay, phần lớn diện tích tôm sú đều đã được nuôi theo phương thức quảng canh cải tiến với vùng nuôi tôm nước lợ tập trung tại các tỉnh ĐBSCL như Cà Mau, Bạc Liêu, Kiên Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre, Long An, và Tiền Giang; vùng nuôi cá tra tập trung ở các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long, Bến Tre, Sóc Trăng, Tiền Giang, Hậu Giang, và Trà Vinh… là tiền đề quan trọng trong sản xuất hàng hóa lớn, đảm bảo nguồn nguyên liệu dồi dào phục vụ chế biến xuất khẩu.
Mặc dù sự biến động của thị trường EU, Mỹ… đã tác động trực tiếp đến ngành sản xuất và nuôi cá tra các tỉnh ĐBSCL với nhiều diễn biến phức tạp khó lường. Có những thời điểm, giá cá tra liên tục trồi sụt thất thường khiến người nuôi không khỏi có những phút giây “mất ăn mất ngủ”. Từ tháng 2, giá cá tra dao động từ 18-23.000 đ/kg. Sau đó, giá cá tra tăng dần đến mức 29.000 đ/kg thì khoảng từ giữa tháng 6, giá cá nguyên liệu lại giảm dần về mức 21-24.000 đ/kg. Tuy nhiên đến cuối tháng 10, người nuôi đã có lãi trở lại sau khi giá cá nguyên liệu tăng lên đến 24-28.500 đ/kg. Hiện tại giá cá tra giống khoảng 45.000 đ/kg (loại cá 2cm), với giá bán hiện nay các hộ ươm cá giống đều có lãi cao nên diện tích ươm cá tra giống tăng rất nhanh.
 Về tổng sản lượng khai thác thủy sản, năm 2011 ước đạt 2.527 ngàn tấn, tăng 4,6% so với cùng kỳ năm 2010, trong đó khai thác biển đạt 2.333 ngàn tấn. Dù chi phí sản xuất và các yếu tố đầu vào chưa thực sự ổn định nhưng giá các loại sản phẩm chính như cá ngừ, mực ống, tôm giữ mức giá ổn định.
Bên cạnh đó thời gian qua nhiều chủ tàu cá đánh bắt xa bờ ở 28 tỉnh ven biển đã và đang nhận được sự hỗ trợ theo Quyết định số 48/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Hàng loạt các nghề đã nhận được sự hỗ trợ đắc lực như: nghề câu cá ngừ đại dương, nghề lưới rê, nghề lưới vây khơi, nghề câu khơi, câu mực, chụp mực và các tàu dịch vụ khai thác hải sản. Ngoài tàu cá, người dân cũng đã được hỗ trợ kinh phí lồng bè, mua giống khi tham gia nuôi trồng hải sản ở huyện đảo Trường Sa. Do vậy hoạt động khai thác thủy sản năm 2011 của ngư dân tại 28 tỉnh ven biển rất tích cực, sôi động và hiệu quả; đời sống ngư dân được ổn định…
Liên kết chuỗi để tăng giá trị
Mặc dù đã đạt được những thắng lợi đáng ghi nhận, song các nhà quản lý ngành nông nghiệp vẫn nhận thấy rằng giá trị gia tăng trong xuất khẩu nông lâm thủy sản đang có xu hướng tăng chậm lại. Do đó canh cánh trăn trở nỗi lo làm sao để có thể tăng hơn nữa giá trị gia tăng của sản phẩm để mỗi một đồng vốn, mỗi một ngày công bỏ ra sẽ mang lại giá trị thu nhập cao hơn.
Tuy nhiên muốn tăng giá trị thì ngành nông nghiệp cũng dần phải tính tới bài toán tăng đầu tư cho bảo quản sau thu hoạch và tăng cho công nghiệp chế biến. Theo đó, về lâu dài, chính sách nhà nước cần phải có các biện pháp đồng bộ cả về quản lý, công nghệ, nguồn vốn để tiếp tục “hà hơi tiếp sức” cho những lĩnh vực còn dồi dào tiềm năng, đặc biệt là trong các lĩnh vực thủy sản, chăn nuôi, lâm nghiệp và trồng trọt.
Đối với thủy sản, ngoài tập trung mũi nhọn vào con cá tra, cá basa thì cũng cần chú trọng hơn đến con tôm và cá ngừ. Với riêng con tôm, bên cạnh việc quản lý dịch bệnh tốt thì còn phải tiếp tục tăng sản lượng và chất lượng. Riêng cá tra, cá basa chúng ta còn có thể tăng sản lượng lên gấp hai lần so với hiện nay nhưng kế sách lâu bền vẫn là tăng hàm lượng công nghệ chế biến và công tác tìm kiếm thị trường để tăng giá trị chứ không chỉ tăng đơn thuần về sản lượng khiến cung vượt cầu dẫn đến giá rẻ; người nông dân không có lãi và nhà nước cũng không được lợi gì.
Theo nhận định của các chuyên gia, trong năm 2012 điểm nhấn và định hướng của thủy sản vẫn là phát triển bền vững và tăng giá trị gia tăng thông qua cơ cấu lại ngành sản xuất, trong đó tập trung vào những đối tượng nuôi có lợi thế cạnh tranh, hiệu quả đầu tư cao. Bên cạnh đó là làm sao tăng cường cũng như tạo cơ chế thu hút vốn đầu tư FDI và của toàn xã hội vào thủy sản, đồng thời tập trung tìm kiếm những giải pháp vừa cấp bách, vừa lâu dài. Đó là công tác dự báo ngư trường, giúp ngư dân khai thác hiệu quả, đồng thời từng bước rà soát để tiến tới hiện đại hóa hệ thống tàu cá, bảo quản sau thu hoạch, ngư lưới cụ…
Hiện ngành thủy sản đã đề xuất với Bộ và Chính phủ phê duyệt đề án tổ chức lại khai thác cá ngừ đại đương theo hướng công nghiệp hiện đại, từ công tác điều tra nguồn lợi, tổ chức hiện đại hóa tàu cá, gắn khai thác, chế biến với xuất khẩu. Một số liên doanh đánh bắt cá ngừ với Nhật Bản cũng đã được thành lập cũng như tổ chức lại các tổ đội sản xuất để tạo thành những lực lượng chủ lực khai thác cá ngừ ngoài biển xa.
Trong lĩnh vực nông sản, một vấn đề khác cần đặc biệt lưu ý đó là mô hình tổ chức sản xuất mà trước đây gọi là liên kết “bốn nhà”: nhà nước - nhà khoa học - nhà doanh nghiệp - nhà nông. Theo nhận định, thời gian qua, mô hình “bốn nhà” đã bước đầu gặt hái được những thành công nhưng về tổng thể vẫn mang tính chung chung chưa rõ “nhà” nào là “nhà chính”, “nhà” nào là “nhà phụ”! Do đó tới đây, việc tổ chức “bốn nhà” sẽ cần được chú trọng theo hướng liên kết chuỗi giá trị trong sản xuất nông sản, gắn trực tiếp trách nhiệm của doanh nghiệp và nông dân để chủ động sản lượng nhằm tiến đến bình ổn giá, quản lý chất lượng, vệ sinh dịch bệnh khi cần thiết. Hiện ngành nông nghiệp đang chỉ đạo thực hiện thí điểm tại một số tỉnh để mở rộng và sơ kết để có chủ trương và cơ chế chính sách khuyến khích doanh nghiệp và người nông dân tham gia sâu hơn vào liên kết chuỗi giá trị.
Thêm một lý do nữa để chúng ta đặt niềm tin vào “con đường lớn” cho ngành nông nghiệp khi các nhà đầu tư và các doanh nghiệp đều nhận thấy rằng nông nghiệp đang là lĩnh vực đầu tư tiềm năng, hấp dẫn và có thể mang lại lợi nhuận nhanh. Đây chính là cơ sở cần thiết, quan trọng để tiến hành tái cơ cấu lại toàn bộ ngành nông nghiệp trong thời gian tới.
Việc có nhiều nhà đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp không chỉ giúp chúng ta có thể tạo ra những bước chuyển đột phá, đặc biệt là phát triển theo chiều sâu, mà còn tạo ra một kết cấu mới cho toàn bộ nền kinh tế. Đây không phải là một hiện tượng tức thời mà đây sẽ là xu hướng dài hạn trên toàn thế giới.
| Năm 2012, ngành nông nghiệp đặt trọng tâm thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng thâm canh tăng năng suất, nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm nhằm nâng cao giá trị gia tăng; thực hiện tái cơ cấu ngành gắn với phát triển bền vững, góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội. Phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng (GDP) của ngành là 2,5-2,6%; GTSX nông, lâm, ngư nghiệp tăng từ 4,0-4,5%; kim ngạch xuất khẩu đạt 25,5 tỷ USD; tỷ lệ che phủ rừng đạt 41%... |
Nếu xét về mức độ tương đối, đầu tư toàn xã hội cho nông nghiệp của Việt Nam không thấp so với các nước trong khu vực nhưng do nền kinh tế chúng ta có xuất phát điểm thấp nên mức đầu tư cho nông nghiệp của nước ta rất thấp. Ngoài ra, quá trình đầu tư cho nông nghiệp của mỗi quốc gia đều đi theo đường hình parabol với nguồn lực đầu tư giai đoạn đầu rất thấp. Cho đến khi công nghiệp và dịch vụ phát triển, có tích lũy thì nhà nước mới có điều kiện để đầu tư trở lại vào nông nghiệp. So với các nước khác, nông nghiệp Việt Nam có xuất phát điểm chậm hơn và quá trình đầu tư cho nông nghiệp vẫn ở giai đoạn đầu. Cái khó của chúng ta là đi sau các nước cho nên đúng vào thời điểm sức dân cần được tiếp sức thì chúng ta chưa đủ lực do đó tới đây cần huy động sức dân tốt hơn và có những chính sách đặc biệt đầu tư vào nông thôn.
Theo phân tích của các chuyên gia, trong ba năm trở lại đây, giá nông sản thế giới liên tục tăng cao và chu kỳ này sẽ còn kéo dài khoảng 30 năm nữa. Đây chính là tiền đề tạo ra “lực hấp dẫn” của nông nghiệp đối với các nhà đầu tư. Và vì thế, hiện nay ngành nông nghiệp đã thành lập 5 nhóm công tác đặc biệt xây dựng mô hình hoạt động theo mô hình hợp tác công - tư PPP nhằm thu hút nhiều nguồn lực đầu tư vào nông nghiệp hơn nữa. Nếu chúng ta nắm bắt cơ hội, mạnh dạn thay đổi được thể chế, cơ chế chính sách kịp thời, tiến hành nghiên cứu và vận động đầu tư hợp lý thì sẽ thay đổi được “thế cờ” và kết cấu kinh tế của đất nước.
Trên bước đường dài rộng phía trước, nhìn lại để thấy rằng nông nghiệp trong thời gian qua làm được những điều vĩ đại. Đối với người nông dân “một nắng hai sương”, những khoảng thời gian khó khăn và thách thức lớn nhất đã dần qua đi, mở ra những cơ hội lớn chưa từng có trong lịch sử. Bằng tinh thần làm việc hăng say, ý chí sáng tạo, thông hiểu thị trường thì người nông dân sẽ là người đầu tiên nắm bắt cơ hội và biến nó thành hiệu quả cho toàn đất nước, khai mở những con đường mới cho nông nghiệp Việt Nam thực sự cất cánh…/.
Nguyễn Tiến Dũng
|