|
(VEN) - Tiếng máy phát điện nổ rền rĩ. Những làn khói đen phả ra càng làm cho không khí buổi chiều hè thêm ngột ngạt. Bên trong hội trường hợp tác xã (HTX), đông đảo xã viên vầng trán lấm tấm mồ hôi hướng ánh mắt tập trung dõi theo từng chi tiết phần trình bày về hoạt động thuỷ lợi của một đội dự án…
Phóng viên báo Kinh tế Việt Nam có dịp chứng kiến khung cảnh một buổi họp rút kinh nghiệm hàng tháng về công tác thuỷ lợi diễn ra tại HTX Yên Đông, huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh trong chuyến đi cùng đoàn công tác của JICA mới đây.
Thời gian qua, nông dân ở những vùng nước chua phèn luôn gặp khó khăn trong canh tác, trong khi nhận thức của họ về sử dụng và bảo vệ nước, bảo vệ hệ thống thuỷ lợi còn rất hạn chế. Trước thực trạng đó, Viện Khoa học thuỷ lợi Việt Nam đã phối hợp với Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) triển khai Dự án nâng cao năng lực quản lý công trình thuỷ lợi cho 26 tỉnh, thành trong cả nước từ năm 2005 đến 2010. Trong đó thí điểm tại 3 mô hình ở 2 tỉnh Quảng Ninh và Hải Dương.
Trước khi đến với HTX Yên Đông, huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh, anh Nguyễn Tùng Phong, cán bộ phụ trách dự án tâm sự: Mặc dù bà con “một nắng hai sương” trên đồng ruộng nhưng nhận thức của họ về sử dụng và bảo vệ nước, bảo vệ hệ thống công trình thuỷ lợi vẫn còn hạn chế.
Khi còn phải đóng thuỷ lợi phí, người nông dân cho rằng đã đóng tiền rồi thì dùng nhiều hay ít là quyền của mình nên có xu hướng sử dụng nước lãng phí. Nhưng khi Nhà nước có chính sách miễn thuỷ lợi phí, người nông dân vẫn sử dụng nước vô tội vạ vì nghĩ rằng tiết kiệm hay không cũng không ích gì. “Xã Yên Đông vốn là vùng đất lấn biển, “nước mặn đồng chua” nên trước đây hệ thống kênh nội đồng không có, nông dân phải lấy nước từ hệ thống kênh tiêu tự nhiên. Hiện nay dự án đang hoạt động tại khu mẫu với 677 hộ dân, tổng diện tích tưới 294ha. Tất cả các hoạt động đều được tiến hành trên cơ sở có sự tham gia của người dân và các bên liên quan nhằm cải thiện năng suất nông nghiệp thông qua việc nâng cao công tác quản lý tưới tại các địa phương”, anh Phong cho biết thêm về ý nghĩa của dự án.
Đặc thù tại Yên Đông cũng như nhiều vùng quê khác tại đồng bằng Bắc bộ là tưới hoàn toàn bằng độ dốc chảy từ hồ chứa nước về kênh. Tuy nhiên lại thiếu sự hợp tác và chia sẻ thông tin giữa các công ty khai thác công trình thuỷ lợi và các HTX nông nghiệp do đó làm giảm ý thức của người dân trong việc quản lý tưới, người dân chưa chấp hành tốt các nguyên tắc bảo vệ các công trình thuỷ lợi và vấn đề tưới luân phiên quá dài nên lúc người dân cần thì lại không có nước. Mặt khác do tưới bằng trọng lực (tự chảy) nên mặt nước luôn thấp hơn mặt ruộng dẫn đến việc thất thoát nước là không tránh khỏi.
Ông Vũ Nhật Tiến, Chủ nhiệm HTX nông nghiệp Yên Đông phân trần: Đồng đất ở đây chủ yếu là chua phèn nên rất khó khăn cho việc cấy lúa, năng suất rất thấp. Biết vậy nhưng người nông dân vẫn sản xuất theo kiểu truyền thống và chưa có ý thức bảo vệ nguồn nước, bảo vệ các công trình thuỷ lợi hiện có.
Mặc dù HTX cũng nạo vét hệ thống kênh mương để điều tiết nước tưới phục vụ bà con nông dân nhưng một số người vẫn chưa ý thức được tầm quan trọng của vấn đề nên còn vi phạm khi bơm nước hoặc tự ý san lấp mương tháo nước vào ruộng nhà mình. Đó là chưa kể đến năng lực các công trình tưới không đủ, thất thoát nước từ cuối kênh... Do đó dẫn đến tình trạng phân phối nước không đồng đều giữa các vùng, thửa ruộng, làm ảnh hưởng đến năng suất.
 |
| Ông Lê Quang Ảnh, Trưởng nhóm công tác tại Yên Đông |
Ông Lê Quang Ảnh, chuyên viên Viện Khoa học thuỷ lợi Việt Nam, Trưởng nhóm công tác Yên Đông cho rằng: Hiện nay nhu cầu xây dựng công trình thuỷ lợi ở các địa phương rất lớn, nhưng nguồn kinh phí có hạn nên khó nhân rộng. Hơn nữa, việc thay đổi ý thức của người dân trong tham gia vào các hoạt động thuỷ lợi, đặc biệt là huy động người dân đóng góp công sức, tiền của vào xây dựng công trình thuỷ lợi không phải một sớm, một chiều nên cần tăng cường công tác tuyên truyền để người dân ý thức được trách nhiệm và quyền lợi của mình và hào hứng tham gia. Đây cũng là vấn đề cần quan tâm khi triển khai nhân rộng mô hình này ở các địa phương.
 |
| Ông Đinh Đức Thành, Trưởng phòng NNPTNT huyện Yên Hưng – Quảng Ninh |
Ông Đinh Đức Thành - Trưởng Phòng NN&PTNT huyện Yên Hưng nhận định: Từ khi có dự án đã hạn chế được tình trạng tranh chấp phân phối nước. Ở xã Yên Đông, ý thức bảo vệ công trình thuỷ lợi đã tăng lên rõ rệt. Ngoài việc thành lập các tổ bảo vệ kênh mương, bầu ra cán bộ nông giang theo dõi, quản lý, người dân đang xây dựng quy chế bảo vệ hệ thống công trình thuỷ lợi, trong đó có chế tài thưởng phạt rõ ràng. Chính vì vậy, hiện tượng đục, phá kênh, vứt rác trên lòng kênh đã giảm hẳn. Người nông dân đã xác định được kênh mương này là của họ, việc gìn giữ, duy tu, bảo dưỡng là phục vụ cho lợi ích chính mình. Do đó, diện tích đất trồng màu, trồng cây vụ đông tăng; hệ số sử dụng đất tăng 7,5% so với trước. Năng suất cây lúa ở Yên Đông tăng bình quân từ 6-18%, diện tích lúa cao sản tăng 90%.
Do được tập huấn, chủ động điều chỉnh nước, nông dân đã mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, mạnh dạn trồng lúa có chất lượng cao. Trước đây lúa phải cấy 4 dảnh, giờ chỉ cần cấy 2 dảnh, tiết kiệm được chi phí cho giống lúa.
Bác Nguyễn Thế Kỹ, nông dân thôn 3 – HTX Yên Đông phấn khởi cho biết: Trước đây do đất chua phèn, cây lúa trồng xuống không sống nổi, tỷ lệ lúa chết cao. Chi phí, công xá (công tát nước, công làm cỏ...) cho một sào ruộng rất lớn, đấy là chưa kể đến nỗi khổ đêm hôm phải đi chầu chực nước và đối phó với chuột, sâu bệnh phá hại. Từ khi có dự án nâng cao năng lực thuỷ lợi, có nước về, không còn cảnh nơi khô, chỗ úng, đất được thau chua, rửa mặn, cây lúa đã sống tốt, sống khoẻ…/.
Nguyễn Tiến Dũng
|