(VEN) - Mới đây tại Hà Nội, Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và UBND tỉnh Điện Biên đã ký kết Biên bản thoả thuận chính thức dự án hợp tác kỹ thuật “Quản lý Rừng Bền vững tại Vùng đầu nguồn Tây Bắc”. Dự án sẽ được thực hiện trong 5 năm với khoản tài trợ 5,5 triệu USD từ JICA.
Đây là dự án lâm nghiệp đầu tiên của JICA tại tỉnh Điện Biên. Để tìm hiểu rõ hơn mục tiêu của dự án, phóng viên báo Kinh tế Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Egashira Eiji, Cố vấn hình thành dự án cao cấp.
Căn cứ vào những đánh giá sơ bộ về mức độ che phủ rừng hiện nay tại khu vực Tây Bắc, theo ông tỉnh Điện Biên đã hội tụ những điều kiện cơ bản nào để JICA quyết định lựa chọn thực hiện dự án?
Theo những con số thống kê chúng tôi có được, hiện nay diện tích che phủ rừng của tỉnh Điện Biên vào khoảng 39%. Con số này khá gần với mức che phủ rừng trung bình của Việt Nam. Tuy không phải là nhỏ nhưng nếu nhìn vào thực trạng rừng của tỉnh Điện Biên hiện nay, có thể thấy một nửa trong số đó là rừng phát triển tốt nhưng nửa còn lại là rừng đã suy thoái với rất nhiều đồi núi trọc. Ngoài ra căn cứ vào mật độ che phủ rừng, con số ở Điện Biên khá là khiêm tốn nên có thể đánh giá chất lượng rừng Điện Biên là không được tốt.
Tại Việt Nam, JICA đã và đang tập trung hỗ trợ vào 3 khu vực chính là Tây Bắc, Tây Nguyên và ĐBSCL. Tuy nhiên cho đến trước dự án này, các hoạt động của JICA tại khu vực Tây Bắc còn khá là khiêm tốn. Ngoài ra Điện Biên cũng chưa có hỗ trợ gì nhiều từ phía các nhà tài trợ, do đó JICA nhận thấy cần phải làm gì đó cho tỉnh, đặc biệt là trong lĩnh vực quản lý phát triển rừng bền vững.
Mặt khác, căn cứ vào giá trị của rừng Tây Bắc, hiện nay Điện Biên có vị trí rất quan trọng vì khu vực này là rừng đầu nguồn của 3 con sông lớn đổ về phía hạ du và đổ ra biển. Ngoài ra rừng tại khu vực này còn có vai trò giữ đất, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, do dó JICA đã lựa chọn tỉnh Điện Biên thực hiện dự án của mình.
Một lý do nữa là hiện nay tỉnh Điện Biên cũng đang có kế hoạch chuyển đổi diện tích rừng phòng hộ sang diện tích rừng sản xuất. Theo kế hoạch đến năm 2020 thì 1/3 diện tích rừng sẽ là rừng sản xuất. Điều này cho thấy rõ ý định của tỉnh Điện Biên trong việc sử dụng rừng và đồng nghĩa với việc có cả những mặt tích cực và tiêu cực. Người dân địa phương sẽ được hưởng lợi nhiều hơn những lợi ích từ rừng. Tuy nhiên nếu không có sự quản lý kiểm soát tốt trong kế hoạch chuyển đổi thì rừng sẽ bị sử dụng quá mức và không thể phát triển bền vững. Do đó đây là thời điểm tốt để chúng tôi bắt đầu thực hiện dự án.
Thưa ông, được biết theo kế hoạch sẽ có 3 chuyên gia Nhật Bản trực tiếp sang Việt Nam từ tháng 8/2010 để làm việc tại Điện Biên. Vậy ưu tiên hàng đầu của họ trong thời gian đầu của dự án là gì?
Một trong những công việc đầu tiên mà họ làm là phải tiến hành thiết lập và xây dựng mối quan hệ với các cơ quan chức năng của tỉnh Điện Biên để qua đó chia sẻ những quan điểm mục tiêu của dự án. Ngoài ra họ cũng sẽ khảo sát để tìm ra khu vực thí điểm, tìm hiểu thực tế nhu cầu của người dân địa phương và tìm kiếm được ý kiến đồng thuận của người dân để lên kế hoạch phát triển rừng và đảm bảo sinh kế bền vững.
Ngoài ra các chuyên gia này cũng sẽ phải xem xét lại những kinh nghiệm thất bại và thành công tại các dự án tương tự trước đó tại tỉnh Điện Biên cũng như là phải xem xét các hướng dẫn kỹ thuật và thể chế để thực hiện thành công dự án.
Theo tôi, dự án này kéo dài năm năm là tương đối dài. Do đó việc đưa ra các ý tưởng tại các khu vực tiến hành thí điểm sẽ được thực hiện triệt để. Nếu không đạt yêu cầu thì sẽ tiếp tục chỉnh sửa cho đến khi nào đạt được, rồi sau đó sẽ nhân rộng ra các khu vực khác và nếu ưu việt sẽ là tiền đề để nhân rộng ra các tỉnh lân cận như Lai Châu, Sơn La…
Dự án này kế thừa những bài học kinh nghiệm quý báu từ các dự án trước đó đã được JICA triển khai tại Hoà Bình, Kon Tum và một số địa phương khác. Theo ông, những bài học đó sẽ được vận dụng như thế nào tại dự án này?
Dự án JICA thực hiện tại Kon Tum là nhằmxúc tiến công tác quản lý rừng từ năm 2005-2008 cũng như giúp xây dựng kế hoạch quản lý bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng tại một số thôn, bản. Còn tại Hoà Bình, JICA có kế hoạch hướng dẫn người dân trồng một số cây mùa vụ và nâng cao kỹ thuật khôi phục rừng tự nhiên thông qua gây giống một số loại cây bản địa có chất lượng tốt ngay trên khu vực của mình.
Có thể nói mỗi một dự án có những đặc thù và mục tiêu khác nhau. Do đó tại dự án này, song song với việc tăng cường năng lực của các bên tham gia dự án bằng cách vừa học vừa làm, JICA cũng sẽ có một dự án tăng cường năng lực giáo dục đào tạo ngành nông lâm nghiệp cho Trường Đại học Tây Bắc. Chúng tôi hy vọng các công việc này sẽ được kết hợp để tăng cường hiệu quả của JICA tại tỉnh Điện Biên và khu vực Tây Bắc.
Thưa ông, phương án “sinh kế thay thế” cho người dân được đề cập đến trong dự án nên được hiểu rõ hơn như thế nào?
Hiện nay sinh kế của phần lớn người dân tại đây đều phụ thuộc quá nhiều vào rừng và do đó họ sẽ vào rừng khai thác rừng, cả trong trường hợp những cây chưa đủ tuổi, vì vậy rừng sẽ không thể phát triển bền vững được. Do đó dự án này sẽ hướng người dân khai thác, sử dụng các sản phẩm khác như tre, trúc…chứ không phải là gỗ. Ngoài ra, dự án sẽ hỗ trợ tăng cường gia tăng năng suất trong các sản phẩm nông nghiệp nhiều hơn thông qua quy trình chế biến.
Hiện nay chúng tôi đã có một loạt các phương án tiếp cận khác nhau nhưng điều quan trọng là bây giờ phải có khảo sát thực địa để tìm hiểu chính xác nhu cầu của người dân và tính khả thi của từng biện pháp để áp dụng chứ không mang tính chất áp đặt.
Mục tiêu chính của dự án là làm sao kết hợp được sử dụng rừng và các phương pháp sinh kế thay thế để kéo dài chu kỳ của rừng từ 10-20 năm trước khi người dân khai thác, đảm bảo tính cân bằng phát triển sinh kế của người dân và bảo tồn rừng…/.
Xin cảm ơn ông!
Nguyễn Tiến Dũng thực hiện |