(VEN) - Cục Trồng trọt – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) cho biết, thời điểm hiện tại hai nước sản xuất đường lớn trên thế giới là Brazil và Ấn Độ đang bắt đầu vào vụ ép mía được dự báo là được mùa nên nhiều khả năng thời gian tới giá đường thế giới sẽ giảm mạnh kéo theo giá mía, đường trong nước giảm, tiếp tục gây khó khăn cho ngành mía đường trong nước.
Đó là chưa kể đến bài toán nâng cao năng suất, chất lượng mía đường Việt Nam vẫn còn ngổn ngang nhiều vấn đề cần phải giải quyết.
Diện tích mía nguyên liệu: Tăng ít
Theo số liệu tổng kết từ Sở NN-PTNT các tỉnh và từ các công ty đường cho thấy, diện tích trồng mía tập trung để cung cấp nguyên liệu phục vụ sản xuất của các nhà máy đường vụ ép 2010-2011 của cả nước là khoảng 250,8 nghìn ha, tăng 3,4% so với vụ ép trước.
Diện tích các vùng mía nguyên liệu cả nước đều tăng nhưng có thể nói tốc độ không cao, chỉ 3-4%. Có những vùng sản xuất mía đường về cơ bản đã đi vào ổn định nên diện tích cũng tăng giảm không đáng kể (ĐBSCL tăng 0,4%, Tây Nguyên giảm 1,1%). Trong khi đó vùng mía rộng lớn tại khu vực Bắc Trung bộ gồm 2 tỉnh Nghệ An, Thanh Hoá đã ổn định theo quy hoạch của tỉnh nhưng cũng tăng không đáng kể do ảnh hưởng của bệnh chồi cỏ mía.
Theo nhận định của Cục Trồng trọt, nếu diện tích mía cả nước tăng không nhiều thì chưa thể tạo ra đột biến về sản lượng mía và trong trường hợp cây mía được thâm canh tốt cũng chỉ đáp ứng không quá 70% nhu cầu của các nhà máy chế biến đường theo công suất hiện tại. Theo đó, vụ sản xuất 2009-2010 cả nước có 40 nhà máy đường hoạt động với lượng mía ép công nghiệp đạt 9,74 triệu tấn, lượng đường sản xuất đạt 904 nghìn tấn, tỉ lệ phát huy công suất bình quân cả nước mới chỉ đạt 61,5%.
Theo nhận định, hiện nay các công ty đường vẫn giữ vai trò quyết định đối với việc phát triển diện tích mía trong vùng nguyên liệu của mình và hầu hết các công ty đường đã được chính quyền địa phương phê duyệt và điều chỉnh lại quy hoạch diện tích mía theo Quyết định số 26/2007/QĐ-TTg với tổng diện tích các địa phương đã quy hoạch trên cả nước là trên 257,7 nghìn ha. Tuy nhiên kế hoạch phát triển mía của các công ty đường và các tỉnh có công ty đường “đóng chân” trên địa bàn đến hết năm 2010 mới đạt 250 nghìn ha (90,7%).
Giống mía cũ: Giảm chưa nhiều
Giống mía cũ trong sản xuất đường chưa giảm nhiều, vẫn chiếm tỷ lệ phổ biến trên cả nước với khoảng 60% đang là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng chính đến việc nâng cao năng suất, chất lượng mía. Do đó tiêu hao mía trong sản xuất đường của Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, tỷ lệ là 10,78 mía/1đường so với 8 mía/1đường của Trung Quốc, Thái Lan…
Bằng nhiều con đường khác nhau (chọn tạo và nhập khẩu), đến nay chúng ta đã có một số bộ giống có triển vọng như các giống lai tạo trong nước: VN 84-1427, VN 84-422… hoặc những giống mía nhập từ các nước Cu Ba, Mexico, Trung Quốc, Thái Lan như: MEX 105, Quế Đường 93-159, Quế Đường 94-119… có thể được trồng ở nhiều vùng miền khác nhau. Nhận thức được tầm quan trọng của công tác giống nên một số công ty chế biến sản xuất đường như: Công ty CP mía đường Lam Sơn, Công ty CP đường Quảng Ngãi, Công ty CP mía đường Cần Thơ… đã chủ động đầu tư nhập khẩu và phát triển giống mới.
Còn tại khu vực ĐBSCL, mặc dù là vùng mía chủ lực, chiếm đến ½ diện tích và sản lượng mía cả nước nhưng việc đầu tư phát triển giống mía mới vẫn rất “ì ạch” do đó tỷ lệ giống mía cũ tại khu vực này vẫn cao. Thậm chí các nhà máy đường (10 nhà máy hoạt động) còn không có vùng nguyên liệu riêng nên khi vào vụ ép đã tranh nhau mua mía, đẩy giá mía lên quá cao, kỷ lục đạt 1,2 triệu đồng/tấn, dẫn đến sản xuất và hiệu quả kinh doanh không ổn định. Hiện nay hợp đồng giữa nhà máy và người trồng mía tại đây chủ yếu là hợp đồng bao tiêu sản phẩm nên chưa gắn kết chặt chẽ với nhau và chưa khiến các nhà máy sẵn sàng cho việc đầu tư phát triển vùng nguyên liệu riêng và nâng cao chất lượng mía giống. “Một số nhà máy mua mía nguyên liệu qua thương lái nên không gắn bó với người trồng mía trong khi đó đầu tư thay thế giống cũ bằng giống mới lại cần có sự liên kết và trách nhiệm lâu dài giữa các bên”, ông Phan Huy Thông – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt khuyến cáo.
Tạo động lực mới cho cây mía và người trồng mía
Theo ông Thông, trong năm 2010, để nâng cao sản lượng mía đáp ứng cho vụ ép sắp tới, các cấp chính quyền địa phương, đặc biệt là các công ty đường cần chủ động bố trí kinh phí hỗ trợ cho nhập và nhân giống mới; hướng dẫn người trồng mía tăng cường áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất, thâm canh nâng cao năng suất để cây mía có “đủ lực” cạnh tranh với những cây trồng khác ngay cả khi giá đường hạ xuống thấp.
Không những vậy, các công ty đường phải xác định ổn định và phát triển nguyên liệu có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn tại lâu dài của doanh nghiệp, để từ đó chia sẻ lợi ích với người trồng mía thông qua giá mua nguyên liệu hợp lý, có chính sách đầu tư phù hợp để hỗ trợ vốn, vật tư sản xuất cho người trồng mía nhằm khuyến khích họ đầu tư chăm sóc, nâng năng suất mía bình quân cả nước lên 55 tấn/ha.
Cục Chế biến Thương mại nông lâm thuỷ sản và nghề muối đề nghị UBND các tỉnh phải tập trung chỉ đạo các nhà máy đường chủ động phối hợp chặt chẽ để trong năm 2010 này, tất cả các vùng nguyên liệu của các nhà máy đường đều có quyết định phê duyệt quy hoạch, tạo ra tiền đề quan trọng xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng vùng nguyên liệu tập trung phù hợp với yêu cầu sản xuất của nhà máy. Cục này cũng khuyến cáo các nhà máy đường phải thực hiện nghiêm túc quy chế phối hợp trong tiêu thụ mía đường do Bộ NN-PTNT đã ban hành, chỉ thu hoạch mía chín vụ đạt trữ đường từ 8 CCS trở lên. Đồng thời căn cứ theo giá thành sản xuất mía và tình hình thị trường, Bộ NN-PTNT cùng Hiệp hội Mía đường Việt Nam sẽ công bố giá bán đường và giá mua mía chuẩn để các nhà máy đường làm căn cứ và công bố giá mua mía theo tình hình thực tế tại cơ sở và thời điểm nhằm minh bạch trong việc xác định giá mua mía, tạo cơ sở để các cơ quan nhà nước kiểm tra, các nhà máy đường phối hợp trong sản xuất, tiêu thụ mía – đường, vừa bảo vệ được quyền lợi của người trồng mía cũng như tạo nên sự cạnh tranh bình đẳng giữa các nhà máy đường trong vụ ép 2010-2011./.
Nguyễn Tiến Dũng |