(VEN) - Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 với 15 chương và 135 điều, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2006. Sau khi được ban hành và đi vào cuộc sống luật đã góp phần nâng cao công tác bảo vệ môi trường tại Việt Nam.
Tuy nhiên sau 5 năm thực hiện thì Điều 67 của luật quy định vấn đề trách nhiệm của DN trong “Thu hồi, xử lý sản phẩm hết hạn sử dụng hoặc thải bỏ” vẫn chưa thực sự phát huy tác dụng trong khi vấn đề rác thải công nghiệp của các lĩnh vực như: điện tử, săm lốp ôtô, pin, ắc quy, dầu nhớt, mỡ bôi trơn, bao bì khó phân huỷ trong tự nhiên… hỏng hoặc thải bỏ đang dần gây những hệ luỵ nghiêm trọng đến môi trường.
Hiện trạng thu hồi, tái chế sản phẩm thải bỏ ở Việt Nam
Chất thải từ các ngành công nghiệp ôtô, xe máy, điện tử… đang ngày càng gia tăng nghiêm trọng ở Việt Nam, đe dọa môi trường và sức khoẻ con người do các thành phần độc hại trong chất thải gây nên. Việc đưa ra các giải pháp đồng bộ về kỹ thuật, quản lý, kinh tế nhằm bảo vệ môi trường và thu hồi tái sử dụng các tài nguyên quý hiếm có trong các chất thải điện tử, pin, ắc quy… là hết sức cần thiết và cấp bách.
Một báo cáo của dự án nghiên cứu “Xây dựng và thử nghiệm đánh giá khả năng áp dụng mô hình thu hồi sản phẩm pin - ắc quy hết hạn sử dụng hoặc thải bỏ” cho biết, mỗi năm cả nước sử dụng khoảng 8.328 tấn ắc quy chì axít trong phương tiện giao thông ôtô, trong khi đó tuổi thọ trung bình của một sản phẩm ắc quy axít sử dụng cho ôtô là 2 năm. Mỗi năm có tới 120.000 chiêc tivi, đầu máy video, radio casstte, máy giặt, tủ lạnh bị thải bỏ.
Khác với chất thải thông thường, chất thải điện tử, pin và ắc quy được thu gom và tái sử dụng và tái chế với tỷ lệ khá cao do có chứa các kim loại quý hiếm. Tuy vậy, nhìn chung việc thu gom và tái sử dụng chất thải ở Việt Nam còn khá hạn chế, công tác thu gom chủ yếu do các hộ gia đình, cá nhân thực hiện, chưa có sự gắn kết trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan như DN sản xuất, nhập khẩu, DN phân phối và người tiêu dùng - điều này đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khoẻ của cộng đồng dân cư.
Công nghiệp tái chế các chất thải điện tử, pin và ắc quy chỉ mới hình thành ở tại các làng nghề, trong các DN gia đình nhỏ hoặc các công ty tư nhân. Do sử dụng các công nghệ lạc hậu và thiết bị thô sơ nên hiệu quả kinh tế rất thấp, đồng thời đang gây ra nhiều vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí, nước, đất… ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ người lao động và cộng đồng dân cư xung quanh. Đối với các chất thải không thể tái chế, cách thức xử lý phổ biến nhất được sử dụng ở Việt Nam hiện nay là chôn lấp. Tuy nhiên có tới 74% các bãi chôn lấp chất rắn ở Việt Nam hiện nay không đạt tiêu chuẩn vận hành. Việc xử lý chôn lấp không đạt yêu cầu kỹ thuật đã dẫn đến tình trạng rò rỉ các chất độc hại vào môi trường, tiềm ẩn những nguy cơ gây hại rất lớn cho môi trường, con người và các sinh vật.
Để cụ thể hoá luật
Hiện tại ở nước ta việc thu hồi xử lý các sản phẩm thải bỏ đã được quy định tại Điều 67 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2005, cuối năm 2010 để cụ thể hoá luật và nâng cao trách nhiệm của DN, xã hội trong việc thu hồi, xử lý sản phẩm thải bỏ, Tổng cục Môi trường đã xây dựng dự thảo quyết định “Trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thu hồi các sản phẩm thải bỏ” (WEEE), gồm 4 chương và 17 điều.
Trong đó dự thảo quyết định quy định: Đối với DN sản xuất/nhập khẩu phải có trách nhiệm thu hồi, xử lý sản phẩm mình đã bán ra trên thị trường với một tỷ lệ cụ thể nhưng không quá 75% số lượng sản phẩm đã đưa ra thị trường tính theo năm. Đối với người tiêu dùng: Chuyển sản phẩm thải bỏ đến điểm thu hồi hoặc chuyển cho tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện hoạt động thu gom, vận chuyển chất thải theo duy định và không được vứt bỏ tuỳ tiện lẫn với các chất thải khác.
Dự thảo được xây dựng trên nguyên tắc trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, có nghĩa là DN phải chịu trách nhiệm đến cùng đối với sản phẩm mình đã sản xuất, nhập khẩu từ khi đưa ra thị trường đến khi sử dụng và thải bỏ. Dự thảo được xây dựng theo hướng đưa ra lộ trình thực hiện thu hồi, xử lý sản phẩm thải bỏ, danh mục các sản phẩm phải thu hồi, phương thức thu hồi, tỷ lệ thu hồi, xử lý thải bỏ, có sản phẩm yêu cầu phải được thu hồi, xử lý trước như ắc quy vào năm 2013 và sau như ôtô vào năm 2018.
Dự thảo cũng đã được 12 Bộ ngành, 36 sở tài nguyên và môi trường các tỉnh, thành phố, các hiệp hội DN của Việt Nam và nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam tham gia đóng góp ý kiến, đa số các ý kiến đều nhất trí với sự cần thiết và nội dung cơ bản của dự thảo.
Theo ông Naoki Sugiura - Giám đốc kế hoạch kinh doanh và phát triển thương hiệu của Cty TNHH Panasonic Việt Nam, thu hồi sản phẩm đã qua sử dụng là thách thức với DN. Người tiêu dùng Việt Nam chưa có ý thức về việc thu hồi sản phẩm điện tử đã qua sử dụng. Họ thường bán cho đồng nát để lấy tiền chứ không quen trả tiền để sản phẩm đó được tái chế.
Giám đốc Tổ chức Tri thức nghề nghiệp quốc tế, ông Perry Gottesfeld thì góp ý rằng: “Việt Nam nên xây dựng và triển khai một chương trình thu gom ắc quy chì trên phạm vi toàn quốc, có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và các nhà sản xuất ắc quy chì, các nhà tái chế chì. Hệ thống thu gom cần phải dựa trên nguyên tắc đặt cọc bắt buộc hoặc chiết khấu nếu trả lại ắc quy cũ khi mua ắc quy mới".
Cùng tinh thần đó, chủ một DN xe máy tại Hà Nội cho rằng, nên để cho các tổ chức, cá nhân đã được chuyên môn hóa trong thu gom và tái chế phế thải đảm trách việc này.
Hiện dự thảo đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, nếu được phê duyệt thì đây sẽ là công cụ pháp lý quan trọng để nâng cao hơn nữa công tác quản lý môi trường tại các địa phương./.
Thu Hường
|