Đặc biệt, việc kiềm chế lạm phát đạt kết quả ấn tượng nhất là trong 3 tháng trở lại đây, với mức tăng “hạ nhiệt” so với tháng trước lần lượt đạt 0,16%, 0,05% và 0,18%. Nhờ vậy, so với tháng 12/2011 thì CPI tháng 5/2012 chỉ tăng 2,78%, mở ra triển vọng hoàn thành mục tiêu kiềm chế lạm phát ở mức một con số trong năm nay.
Ngoài những kết quả về ổn định tỷ giá hối đoái, cải thiện dự trữ quốc gia về ngoại tệ và liên tục giảm dần lãi suất ngân hàng…việc xuất khẩu hàng hoá tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tương đối cao (kim ngạch 5 tháng tăng hơn 24% so với cùng kỳ năm trước), đồng thời giảm nhập siêu (622 triệu USD, bằng 1,45% kim ngạch xuất khẩu)…cũng được ghi nhận như một mảng sáng nổi bật trong bức tranh kinh tế Việt Nam 5 tháng đầu 2012.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các chuyên gia, kết quả về kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô chủ yếu được thực hiện bằng những biện pháp hành chính, mà ít có tác động của quan hệ kinh tế thị trường nên tính bền vững chưa cao. Còn kim ngạch xuất khẩu tăng khá có phần do đóng góp của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (doanh nghiệp FDI), đặc biệt là về xuất khẩu điện thoại di động cùng các linh kiện, và đáng chú ý nữa là, không ít nhà đầu tư nước ngoài đã bắt đầu thâu nắm xuất khẩu cả một số mặt hàng nông-lâm-thuỷ sản, tiêu biểu như xuất khẩu cà phê từ đầu năm đến nay, trong khi xuất khẩu hàng dệt may đang bị giảm sút liên tiếp 3 tháng gần đây.
Vì vậy, thực tế đang đặt ra câu hỏi: Những kết quả nêu trên còn được phát huy tới đâu và triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2012 sẽ ra sao?.
Sức mua yếu phát sinh nhiều hệ lụy
Một nền kinh tế khoẻ mạnh là nền kinh tế đứng vững trên “đôi chân”: Thị trường trong nước sôi động và xuất khẩu hàng hoá - dịch vụ tăng trưởng cao, bền vững. Trong đó, thị trường trong nước luôn đóng vai trò trụ cột, đặc biệt là đối với một quốc gia đông dân như Việt Nam.
Thực tế cho thấy, thị trường trong nước của Việt Nam từ đầu năm đến nay khá trầm lắng, mặc dù đã và đang triển khai cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Nguyên nhân chủ yếu là sức mua trong nước giảm sút khá nghiêm trọng. Cụ thể là theo Tổng cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ (gọi chung là sức mua) trong nước 5 tháng đầu năm 2012 ước đạt 952.200 tỷ đồng, tăng 20,8% so với cùng kỳ năm trước, nhưng loại trừ yếu tố tăng giá, mức tăng thực chất chỉ đạt 6,6%, còn thấp xa so với mức tăng 11% của năm 2009 hay tăng 14% của năm 2010.
Tình trạng giảm sút sức mua đã bắt nguồn từ năm 2011 với tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ cả năm chỉ tăng 4,7% (đã loại trừ yếu tố tăng giá). Vì thế, không lấy làm ngạc nhiên khi sức mua tháng 1/2012 chỉ tăng khoảng 4% so với tháng trước, và sang tháng 2 tăng 4,4%, tháng 3 tăng 5%, tháng 4 tăng 6,1% và tháng 5 tăng 6,6%. Nghĩa là đang có dấu hiệu triển vọng hồi phục của thị trường trong nước. Nhờ đó, hàng tồn kho đang được giải phóng, mặc dù tính đến nay, theo Tổng cục Thống kê, vẫn còn chiếm tỷ trọng khoảng 29%.
Bên cạnh những yếu tố khách quan và chủ quan khác thì sức mua giảm sút cùng với lạm phát cao cũng được coi là một nguyên nhân chủ yếu khiến dòng vốn đăng ký mới của đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) suy giảm mạnh. Theo đánh giá mới đây của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tổng vốn FDI đăng ký trong 5 tháng đầu 2012 đã giảm gần 32% so với kết quả của 5 tháng đầu 2011, mặc dù kết quả của chính cùng kỳ năm ngoái đã giảm 49% so với 5 tháng đầu 2010. Nghĩa là 3 năm nay, vốn FDI đăng ký đầu tư tại Việt Nam liên tiếp suy giảm.
Được biết, cùng trong bối cảnh dòng vốn FDI toàn cầu đang hồi phục theo xu hướng gia tăng từ khoảng 1.700 tỷ USD năm 2012 sẽ vươn tới mức kỷ lục như năm 2007 đạt 1.900 tỷ USD vào năm 2013, thì FDI đăng ký vào Indonesia 5 tháng đầu 2012 đã đạt trên 5,6 tỷ USD, tăng trên 30% so với cùng kỳ năm trước. Trước tình hình này, nguyên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Xuân Giá đã đưa ra nhận xét: Việt Nam đang tiến chậm hơn Indonesia…, trước đây, Việt Nam luôn được coi là một trong những quốc gia đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trên thế giới, nhưng hiện nay chỉ đạt dưới mức trung bình của châu Á, thậm chí dưới mức trung bình của khối ASEAN. Và ông Bùi Quang Vinh, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư hiện nay cũng đã thừa nhận trước thềm Hội nghị CG vừa qua rằng, ở thời điểm này, đánh giá của các nhà đầu tư quốc tế đối với Việt Nam là thấp điểm hơn so với Thái Lan, Indonesia, Malaysia…
Còn theo khảo sát mới đây của Hiệp hội doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), hiện có tới 28% số doanh nghiệp cho biết sẽ giảm bớt đầu tư, con số này đã vượt trội so với con số 24% trong khảo sát của quý trước, và đặc biệt cao so với con số 8% trong khảo sát đầu năm 2011. Sự suy giảm sức cạnh tranh do lạm phát cao và thiếu ổn định kinh tế vĩ mô, do tham nhũng và thủ tục hành chính rườm rà… khiến nhiều doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam đang muốn chuyển hướng đầu tư sang nước khác, - ông Paul Jewell, Giám đốc điều hành EuroCham cho biết. Những tình hình nêu trên không thể không ảnh hưởng tới việc giải ngân vốn ODA, mà thực tế là trong 5 tháng vừa qua mới giải ngân được khoảng 530 triệu USD, mới đạt 25% kế hoạch cả năm.
Mặt khác, do nhiều doanh nghiệp bị phá sản, bị tạm ngừng sản xuất, kinh doanh…nên tổng thu ngân sách nhà nước 5 tháng vừa qua mới đạt hơn 39% dự toán năm và thực chất là giảm sút cả về giá trị tuyệt đối so với cùng kỳ năm trước (vì danh nghĩa tăng 3% nhưng lạm phát cao ở mức 8,34%), hay vốn đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước luỹ kế từ đầu năm đến nay mới đạt khoảng 60.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 33% kế hoạch cả năm.
Có thể nói, sự giảm sút sức mua trên thị trường trong nước đã và đang làm suy yếu toàn nền kinh tế nói chung. Ngay cả con số thống kê nêu ra gần 3 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam trong 5 tháng qua, tăng 17,5% so cùng kỳ năm 2011, nhưng do thiếu những sản phẩm hàng hoá và dịch vụ hấp dẫn nên chưa gia tăng được thời gian lưu trú, vì vậy doanh thu du lịch còn khá hạn chế, và hoạt động du lịch cũng chưa góp phần thúc đẩy sức mua trong nước phát triển.
Cần hạn chế những biện pháp “giật cục”
Việc thắt chặt tài chính-tiền tệ thời gian qua đã thu được một số kết quả. Song nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, việc thắt chặt như vừa qua có phần được coi là thái quá, “đột ngột” quá, vì hầu như các “vòi” đầu tư đều bị bít lại ngay từ tháng đầu năm, làm cho sức sản xuất của các thành phần kinh tế trong nước chùn lại, khiến sức mua trong nước suy yếu và gây nhiều hệ luỵ như đã nêu.
Vì thế, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, đã đến lúc cần nới lỏng hơn, bơm nhiều vốn hơn cho đầu tư phát triển, cho hỗ trợ các doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả. Mặt bằng lãi suất ngân hàng đã hạ xuống, có phần do nỗ lực bằng biện pháp hành chính, nhưng khả năng doanh nghiệp tiếp cận vốn vay còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là chưa thanh khoản được số nợ cũ để vay nợ mới. Vì vậy, việc tái cơ cấu nợ giữa các doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp và ngân hàng, và xử lý hiệu quả số nợ xấu được coi là biện pháp cấp thiết hiện nay.
Được biết, tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã tái khẳng định quyết tâm thực thi các mục tiêu kế hoạch đã đề ra. Đây được xem là thách thức hết sức lớn, vì tăng trưởng GDP 6 tháng đầu năm được các tổ chức có uy tín dự báo chỉ đạt khoảng 4,5%, do đó, để có thể tăng trưởng tiếp đạt khoảng 6% cho cả năm 2012 đòi hỏi các Bộ ngành, địa phương và doanh nghiệp cần thực thi quyết liệt và hữu hiệu hơn nữa những chính sách và giải pháp đã được đề ra trong các Nghị quyết 01/NQ-CP ngày 3/1/2012 và Nghị quyết 13/NQ-CP ngày 10/5/2012 mới đây. Trong đó, việc “chi viện vốn” cho các dự án trọng điểm, cho các doanh nghiệp nòng cốt là một nội dung không thể xem nhẹ. Vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước, vốn ODA, vốn FDI và vốn trong dân cần được huy động một cách tổng hoà, nhưng tránh làm theo lối “giật cục”, có vậy mới hy vọng tránh được lạm phát cao trở lại./.
Lưu Tiền Hải