|
(VEN) - Nên đưa thêm sản phẩm nông nghiệp như đường, tiêu, bông … lên sàn giao dịch hàng hóa để đảm bảo quyền lợi nông dân, tránh tình trạng thao túng của hệ thống đại lý trung gian, thương lái và an toàn cho DN chế biến nông sản xuất khẩu.
Hệ thống thu mua hàng nông sản hiện nay không mang lại lợi ích cho nông dân, cho DN thu mua chế biến xuất khẩu và giá cả tăng cao khi đến tay người tiêu dùng do phải qua nhiều tầng nấc trung gian trong chuỗi cung ứng. Không những thế khâu trung gian trong chuỗi cung ứng còn tạo ra tệ nạn ép giá, đầu cơ, lũng đoạn thị trường. Hệ thống thu mua này cũng chưa có kho dự trữ, chưa có trung tâm cân đối tại các vùng, dẫn đến việc thường xảy ra dư thừa hoặc thiếu hụt cục bộ theo khu vực, dù tổng sản lượng cả nước thời điểm đó có khả năng cung cấp đầy đủ. So với hội nhập và bán buôn theo thộng lệ quôc tế, hệ thống chuỗi cung ứng hiện na cũng trở nên lỗi thời, không đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội.
Đơn cử như trong ngành hồ tiêu. Hiện kênh tiêu thụ hồ tiêu gồm 4 tác nhân chính: người trồng, người thu gom, đại lý thu mua và DN chế biến xuất khẩu. Phần lớn (chiếm 86%) người trồng tiêu bán ngay sản phẩm trong 2 tháng sau thu hoạch do cần tiền cho sinh hoạt gia đình, trang trải các khoảng vay đầu tư cho vụ tiêu trước, chuẩn bị vốn cho vụ đầu tư kế tiếp và cũng do không có điều kiện tồn trữ. Thường các hộ trồng tiêu không bán nông sản thẳng cho đại lý, các nhà máy chế biến hoặc DN mà qua trung gian hệ thống thương lái (hộ thu gom). Sau đó hộ thương lái bán lại cho các đại lý hoặc cho DN chế biến, nhà máy chế biến. DN, nhà máy tiến hành sơ chế lại (chủ yếu là phơi, sấy, làm sạch tạp chất…) rồi tung ra thị trường hay cung cấp cho các hợp đồng xuất khẩu. Trong hệ thống thu mua này, tuy có khả năng về vốn, phương tiện tồn trữ, nhưng ít khi các đại lý giữ quá 30 tấn tiêu trong một thời điểm do sợ giá thị trường giảm và phải trả lãi ngân hàng. DN chế biến xuất khẩu cũng thường chế biến lại không nhiều rồi xuất thẳng cho đối tác. Tỷ lệ xuất không qua chế biến chiếm khoảng 50% và đây cũng là một trong những lý do khiến hồ tiêu Việt Nam bị ép giá trên thị trường thế giới.
Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam cho rằng hệ thống thu mua phân phối trên đã khiến các hộ thu mua, thương lái lẫn đại lý tiêu thường bị áp lực về vốn, gặp nhiều rủi ro về biến động giá. Họ luôn muốn bán được hàng hóa sớm nhất để xoay nhanh đồng vốn. Kiểu mua bán này mang tính đơn lẻ, khó tạo nên kênh thông tin chính xác về giá giúp đảm bảo quyền lợi người trồng và ổn định cho DN, nhà máy thu mua chế biến.
Tương tự trong ngành đường. Do yêu cầu vốn cho đầu tư hệ thống phân phối, lưu kho lớn nên đa phần các nhà máy sản xuất đường không tự xây dựng được hệ thống đại lý tiêu thụ riêng, không thể đưa sản phẩm đến các cửa hàng bán lẻ, mà phải qua hệ thống đại lý trung gian. Từ đó các nhà máy đường buộc phải tuân thủ những quy định do hệ thống đại lý trung gian đưa ra là chỉ được bán hàng cho đại lý. Do đó giữa các nhà máy sản xuất đường ít có sự cạnh tranh về đầu ra, mà chỉ cạnh tranh nhiều ở nguyên liệu đầu vào. Trong hệ thống phân phối này, các nhà máy không chủ động được đầu ra.
Cũng như hồ tiêu, đường…việc thu mua bông sơ theo phương pháp truyền thống hiện phụ thuộc nhiều vào hệ thống thu mua nhỏ lẻ, nhiếu cấp, khiến giá thành khi đến tay nhà máy chế biến tăng cao, trong khi giá mua từ nông dân quá thấp. Ông Đỗ Hồng Giang, Tổng Thư ký Hiệp hội Bông sợi Việt Nam cho biết cũng như nhiều mặt hàng nông sản khác vẫn thường xảy ra tình trạng được mùa rớt giá trong ngành bông.
Trong khi đó một số sản phẩm nông nghiệp như cà phê, cao su…thông qua mô hình giao dịch hàng hóa trong tương lai (hợp đồng kỳ hạn) tại các sàn giao dịch hàng hóa đã có tính thanh khoản an toàn. Rủi ro về giá được chuyển sang giới đầu cơ thay cho nông dân và DN. Thực tế cho thấy, hoạt động giao dịch hàng hóa trên các sàn giao dịch mang lại nhiều lợi ích tiết thực cho nông dân lẫn DN.
Khối lượng hàng hóa nông sản như cà phê, cao su giao dịch qua các sàn ngày càng tăng. Theo Sở giao dịch hàng hóa Việt Nam (VNX), năm 2011, khối lượng giao dịch hàng hóa thông qua VNX đạt tổng trị giá trên 7.329 ngàn tỷ đồng, số lượng tài khoản mở tại các thành viên đạt 1.835 tài khoản, giá trị giao dịch trung bình 65 tỷ đồng/ngày. Trung tâm giao dịch cà phê Ban mê Thuột (BCEC) cũng cho biết, từ tháng 3/2011 đến tháng 12/2011 BCEC có tổng khối lượng giao dịch tương đương 14.066 tấn với tổng trị giá giao dịch trên 661 tỷ đồng…
Bà Nguyễn Phương Dung, Trưởng Phòng Quản lý hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa, Vụ Thị trường trong nước, Bộ Công Thương khẳng định khối lượng giao dịch mua bán hàng hóa thông qua các Sở Giao dịch hàng hóa đạt tổng giá trị tương đối lớn, hoạt động của các sở đáp ứng đầy đủ theo quy định của pháp luật về mua bán hàng hóa và rất hữu ích cho nông dân lẫn DN…
Để phát triển được lợi thế cạnh tranh hàng hóa Việt Nam trên thị trường thế giới, nhiều đối tượng hàng hóa nông sản khác đang được xem xét cấp phép để có mặt trên các sàn giao dịch hàng hóa (hiện chỉ có cà phê, cao su…), giúp tăng thêm lượng nông dân được đảm bảo an toàn qua các giao dịch mua bán nông sản, nhà đầu tư có thêm nhiều mặt hàng nông sản có thế mạnh chọn lựa xuất khẩu. Ông Phạm Đình Thưởng, Phó Vụ Trưởng Vụ Pháp chế Bộ Công Thương nhấn mạnh, đưa thêm các nông sản lên sàn giao dịch hàng hóa sẽ giảm được khoảng cách giữa người sản xuất với thị trường tiêu thụ, đảm bảo được quyền lợi chính đáng cho nông dân do không phải qua khâu trung gian phân phối, giảm bớt tệ nạn ép giá của các tư thương, đầu cơ, lũng đoạn thị trường. Đây là nhu cầu tất yếu trong hội nhập, vừa phục vụ chính đáng quyền lợi cho nông dân, vừa giúp phát triển ngành nông nghiệp chế biến, xuất khẩu và dần hội nhập vào thị trường mua bán toàn cầu.
Tuy nhiên, trong ‘Hội thảo Phát triển hoạt động và mở rộng mặt hàng giao dịch qua sở giao dịch hàng hóa trong thời kỳ hội nhập” do Bộ Công Thương, Vụ Thị trường trong nước và Mutrap III tổ chức mới đây tại TP. HCM, Vụ Thị trường trong nước cho biết: Bên cạnh việc mở rộng thêm các mặt hàng lên sàn giao dịch, hoạt động của các sàn giao dịch cũng nên thêm một số các điều khoản để hợp với tình hình mới như cho các cá nhân được là thành viên của sàn không giới hạn chỉ là DN, bổ sung một số các quy định còn thiếu như việc tham gia của nhà đầu tư nước ngoài trên sàn, việc tham gia mua bán hàng hóa sàn giao dịch ở nước ngoài…/.
Ngọc Long
|