Đây là một trong những bộ luật có ý nghĩa quan trọng được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
Đòi hỏi cấp bách
Giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài là xu thế trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế. Nước Anh có truyền thống luật pháp và tòa án rất lâu đời nhưng 80% các vụ tranh chấp thương mại đều được họ giải quyết thông qua trọng tài. Ngay trong khu vực ASEAN, các chuyên gia nhận định, xu hướng giải quyết các tranh chấp thương mại trong thời gian tới chủ yếu cũng sẽ thông qua hình thức trọng tài.
Trong khi đó, giải trình trước Quốc hội, ông Phạm Quốc Anh, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam - Trưởng ban soạn thảo Luật Trọng tài thương mại cho biết: “Việt Nam chưa có thông lệ giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, từ khi có Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 đến nay, hoạt động xét xử của trọng tài Việt Nam vẫn rất yếu, trình độ năng lực trọng tài thương mại Việt Nam chưa cập nhật và chưa đáp ứng được tiêu chuẩn chung của thế giới”.
Theo ông Phạm Quốc Anh, lợi thế giải quyết tranh chấp qua trọng tài là nhanh chóng, phán quyết của trọng tài là chung thẩm thực hiện luôn và đảm bảo bí mật của đôi bên. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là cấp bách đối với Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Bởi lẽ, sau khi Việt Nam gia nhập WTO thị trường giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là mở cửa. Theo đó, trọng tài các nước sẽ vào Việt Nam chiếm lĩnh thị phần, nếu chậm trễ tiếp cận vấn đề này, Việt Nam sẽ thua ngay trên sân nhà trong cạnh tranh phát triển.
Năng lực - yếu tố quyết định
Luật Trọng tài thương mại được xây dựng và đưa vào hoạt động là nhằm đáp ứng những đòi hỏi nêu ở phần trên. Một trong những vấn đề quan trọng nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là vấn đề trình độ, năng lực, trách nhiệm của trọng tài trong việc giải quyết tranh chấp trong bối cảnh hội nhập.
Đại biểu Huỳnh Nghĩa (TP. Đà Nẵng) cho rằng: “Nhiệm vụ của trọng tài là vận dụng các quy định của pháp luật để giải quyết các tranh chấp một cách công bằng, hợp lý, không có lỗi vô tình, vì vậy cần qui định bắt buộc trọng tài viên phải chịu trách nhiệm toàn bộ về phán quyết của mình nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm và làm tăng độ tin cậy, uy tín của trọng tài”.
Theo đại biểu Lê Văn Tâm (TP. Cần Thơ), tiêu chuẩn trọng tài viên dự thảo luật xác định là phải có đủ năng lực hành vi dân sự; có trình độ đại học; có thời gian 5 năm công tác ở ngành. Tuy nhiên, cần xem xét việc bồi dưỡng kiến thức đối với trọng tài viên khi được chọn làm trọng tài. Trọng tài viên cần phải có nghiệp vụ chuyên môn về luật, được bồi dưỡng về quy trình tố tụng trọng tài để khi giải quyết tranh chấp đảm bảo sự tin cậy, đảm bảo thực thi đúng theo các quy định của pháp luật.
Đại biểu Trần Việt Hưng (tỉnh Hòa Bình) cũng đề nghị bổ sung quy định việc các trọng tài viên phải qua lớp bồi dưỡng, đào tạo trọng tài. Nếu trọng tài viên không có bằng đại học luật thì phải có chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật và chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ trọng tài; qui định tiêu chuẩn về kiến thức pháp luật thương mại đối với trọng tài viên, tiêu chuẩn về đạo đức của trọng tài viên.
Đại biểu Ngô Quang Xuân (tỉnh Đồng Tháp) thì cho rằng, việc thông qua Luật Trọng tài thương mại có ý nghĩa trong thực hiện các cam kết hội nhập, nâng cao vai trò của Việt Nam lên một bước, vì đây là bộ luật liên quan nhiều đến yếu tố nước ngoài được xây dựng dựa theo luật mẫu của Liên Hợp quốc, và rất có thể các bên liên quan của nước ngoài cũng sẽ sử dụng luật của Việt Nam để giải quyết tranh chấp. Chính vì vậy, tiêu chuẩn của trọng tài viên là yếu tố rất quan trọng, phải là người có uy tín, có trình độ, có năng lực... Luật nên quy định thêm tiêu chuẩn trọng tài viên phải biết ngoại ngữ để đáp ứng yêu cầu hội nhập (tiếng Anh, hoặc một trong 6 thứ tiếng Liên hợp quốc sử dụng), làm cho trọng tài Việt Nam ngang tầm với trọng tài quốc tế, đủ khả năng và uy tín giải quyết các tranh chấp thương mại không chỉ trong nước mà còn có thể “đem chuông đi… đánh xứ người”.
Không thể thiếu vai trò của tòa án
Liên quan đến băn khoăn của một số đại biểu về vai trò của tòa án dự thảo luật đề cập tới (điều 6, điều 7, điều 8, điều 72…), theo giải trình của ông Phạm Quốc Anh trước Quốc hội thì, trọng tài thương mại chỉ có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ nếu có sự gắn kết chặt chẽ với tòa án, trọng tài thực chất là tòa án tư nhưng không thể hành chính hóa như tòa án công mà phải có sự gắn kết ủng hộ của tòa án công, trọng tài tốt nếu có một tòa án tốt, tòa án đó ủng hộ các hoạt động của trọng tài nhưng không phải can thiệp sâu vào các hoạt động của trọng tài.
Trong dự thảo luật, điều 6 được thiết kế cũng đã quy định tòa án từ chối thụ lý giải quyết tranh chấp trong trường hợp đã có thỏa thuận trọng tài. Pháp lệnh trọng tài thương mại chưa nói rõ vấn đề này, dự thảo luật đề cập tới nhằm ngăn chặn tình trạng cứ một đơn khiếu kiện đưa lên tòa án hủy phán quyết trọng tài sau đó chuyển vụ án sang tòa án và vụ việc sẽ kéo dài không có thời hạn…
Đại biểu Nguyễn Văn Luật (tỉnh Kiên Giang) cho rằng: “Luật mẫu của Liên hợp quốc về trọng tài thương mại cũng như hầu hết các luật trọng tài của các nước đều đề cao vai trò của tòa án. Dự thảo luật Trọng tài thương mại Việt Nam tăng cường vị trí vai trò của tòa án nhằm hỗ trợ cho trọng tài chính là đề cao hiệu lực và hiệu quả của trọng tài Việt Nam phù hợp với hội nhập quốc tế”.
Theo Đại biểu Luật thì lịch sử phát triển trọng tài thương mại Việt Nam đã có một thời gian không quy định tòa án hỗ trợ trọng tài, mà quy định rằng nếu sau khi trọng tài ra phán quyết mà một trong các bên không tự nguyện thi hành và phản đối thì các bên lại có quyền khởi kiện ra tòa án, điều này làm hạn chế hiệu quả phán quyết của trọng tài. Việc mở rộng vai trò của tòa án như trong dự thảo Luật Trọng tài thương mại hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế và chắc chắn nó mới khuyến khích trọng tài thương mại Việt Nam có bước phát triển hơn trong thời gian tới./.
|
Luật Trọng tài thương mại Việt Nam với 13 chương, 83 điều quy định về thẩm quyền của trọng tài thương mại, các hình thức trọng tài, tổ chức trọng tài, trọng tài viên; trình tự, thủ tục trọng tài; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong tố tụng trọng tài; thẩm quyền của tòa án đối với hoạt động của trọng tài, tổ chức và hoạt động của trọng tài nước ngoài tại Việt Nam, thi hành phán quyết trọng tài.
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài trong luật này được xác định là: Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại; tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật qui định được giải quyết bằng trọng tài.
Dự kiến Luật Trọng tài thương mại sẽ được Quốc hội Việt Nam biểu quyết thông qua vào ngày 17/6/2010.
|
Lan Ngọc