(VEN) - Ở Nhật Bản, Trung Quốc cũng như nhiều quốc gia có nền công nghiệp cơ khí phát triển, họ đều sớm “đón đầu tương lai” bằng việc lập ra cho mình những kế hoạch và những hành động mang tính “đột phá”.
Còn ở Việt Nam thì sao? Tiến sĩ Nguyễn Hữu Thiện, Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng và ông Hà Đăng Hiển, Hội các Phòng thử nghiệm Việt Nam đã cùng luận bàn về vấn đềphát triển khoa học công nghệ ngành cơ khí thí nghiệm
Xây dựng Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN) đến năm 2020 là một trong những nhiệm vụ đang được Bộ KH&CN tích cực lấy ý kiến giới khoa học. Việc làm này là cần thiết để xác định đầu tư vào lĩnh vực KH&CN nào cho hiệu quả, tránh lãng phí. Thống kê mới đây cho thấy, số người có trình độ trên đại học ở nước ta là khoảng 30.000, với hơn 13.000 tiến sĩ và khoảng 6.000 giáo sư, phó giáo sư, tính trên trung bình dân số thuộc loại cao hàng đầu khu vực. Tuy nhiên, nếu lấy số lượng các công trình khoa học được công bố của Việt Nam so với thế giới giai đoạn 2004-2009 đối với mỗi quốc gia cũng như đối với từng cá nhân nhà khoa học thì chúng ta còn thấp.
Trong khi đó, Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (CAS) đã ban hành một “Bản đồ chỉ dẫn” cho việc phát triển KH&CN trong 50 năm tới. Ông Lu Yongxiang, Chủ tịch CAS đã phát biểu: “Nếu bạn không lập kế hoạch cho tương lai, bạn sẽ quay cuồng bởi những gì diễn ra trong thời gian ngắn”. Ông nói “Mỗi biến đổi mà một xã hội trải qua đều liên quan mật thiết đến một đột phá mang tính khoa học. Đổi mới phải là giải pháp tối ưu cho bất kỳ cuộc khủng hoảng kinh tế nào”.
Riêng đối với ngành cơ khí thì sao? Đến nay, chưa có đánh giá chính thức thực trạng hoạt động thí nghiệm trong ngành cơ khí tại Việt Nam và cũng chưa có chiến lược phát triển ngành cơ khí đến năm 2020. Tuy nhiên, căn cứ chiến lược đến năm 2010 và các tài liệu về định hướng chiến lược phát triển ngành cơ khí, bức tranh ngành thí nghiệm cơ khí 2020 cần phải được xác định rõ ràng. Bởi ngành cơ khí đóng vai trò là ngành then chốt, có sự giao thoa rộng rãi với hầu hết các ngành kinh tế khác.
Tuy nhiên, xét về mặt kỹ thuật thí nghiệm, thì dù sản phẩm hay công nghệ nào cũng cần đến một số lĩnh vực thí nghiệm như: Kích thước và tương quan hình học chung; Các yếu tố hình học của các chi tiết máy đặc biệt (bánh răng, ren...); Tổ chức tế vi; Các chỉ tiêu cơ lý; Thành phần hóa học; Nhiệt luyện và Xử lý bề mặt; Chống ăn mòn; Dao động và cân bằng máy; Ma sát, mài mòn và bôi trơn; Xử lý môi trường; Khảo nghiệm về tuổi thọ và độ tin cậy; Các phương pháp kiểm tra nhanh, kiểm tra trong phòng thí nghiệm; kiểm tra ở hiện trường hoặc trong các điều kiện sử dụng, kiểm tra phá hủy mẫu hoặc không phá hủy...
Để đi tắt, đón đầu và rút ngắn thời gian theo tinh thần “tư duy đột phá”, cần xác định mục tiêu của hoạt động thí nghiệm ngành cơ khí đến năm 2020, đáp ứng yêu cầu thí nghiệm nêu trên cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh theo chuẩn mực khu vực và quốc tế, nghiên cứu khoa học, triển khai công nghệ và đào tạo...
Do đó, việc hình thành ba Trung tâm Hỗ trợ thí nghiệm Cơ khí tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng là cần thiết hiện nay. Các trung tâm này sẽ có các chức năng hỗ trợ các DN cơ khí (có thể cả luyện kim) sau: Thông tin (thu thập các thông tin mới nhất về thiết bị và phương pháp phân tích, giới thiệu với các DN để khai thác, huy động các nhà sản xuất và cung ứng thiết bị thí nghiệm cơ khí tham gia cung cấp thông tin và thiết bị); Đào tạo (tổ chức huấn luyện và đào tạo kỹ thuật viên thí nghiệm cho các DN); Cung cấp các dịch vụ thí nghiệm mà các DN có nhu cầu mà không cần đầu tư tốn kém; Cung cấp các dịch vụ phòng thí nghiệm (sửa chữa thiết bị, bảo trì, thiết kế, xây dựng phòng thí nghiệm...); Cho thuê thiết bị thí nghiệm...
Cho thuê thiết bị là hoạt động rất mới ở nước ta, nhưng đã được thực hiện ở một số nước châu Âu từ những thập kỷ 80 của thế kỷ trước. Hungary là một trong những nước có hoạt động cho thuê thiết bị được Tổ chức Phát triển công nghiệp của Liên hiệp quốc (UNIDO) đánh giá cao và đã xây dựng mô hình để giúp các nước đang phát triển. Cho thuê thiết bị là một hoạt động đem lại hiệu quả xã hội cao: đáp ứng nhu cầu đa dạng, đầu tư một lần với hệ số sử dụng lớn, khách hàng có thể sử dụng thiết bị thuê với giá cả hợp lý, nếu sử dụng nhiều lần có thể mua thiết bị...
Có thể nói, thay vì đầu tư nhiều phòng thí nghiệm tốn kém nhưng không đáp ứng được các yêu cầu rất đa dạng trong lĩnh vực cơ khí, nếu đầu tư xây dựng ba trung tâm hỗ trợ thí nghiệm cơ khí ở ba địa bàn trọng điểm, lúc đầu được Nhà nước hỗ trợ, dần dần tự trang trải và phát triển để tái đầu tư, thì hiệu quả sẽ rất cao. Nó sẽ tạo nên những bước đột phá trong phát triển hoạt động thí nghiệm nói riêng và khoa học công nghệ nói chung./.
Quỳnh Nga |