(VEN) - Điều này đã được các chuyên gia tham dự hội thảo “Các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu” diễn ra ở Hà Nội cuối tháng 7/2010, do Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), phối hợp với Dự án Hỗ trợ thương mại đa biên (MUTRAP III, do EU tài trợ) tổ chức, khẳng định.
WTO khuyến khích tự do thương mại, song cũng cho phép các nước được áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại (chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ) chống lại hàng hóa nhập khẩu để bảo vệ sản xuất trong nước khi nó gây thiệt hại đáng kể hoặc có nguy cơ gây thiệt hại lớn cho ngành công nghiệp tương tự trong nước. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ sản xuất trong nước đối với các DN Việt Nam còn rất ít.
Ý nghĩa lớn
Năm 2008, lượng kính nổi nhập khẩu vào Việt Nam (mã HS 7005 29 90 00 và 7005 21 90 00) là 33.765 MT, tăng tới 245,28% so với năm 2007; và chỉ trong 8 tháng đầu năm 2009, lượng kính nổi nhập khẩu vào Việt Nam đã lên tới 35.371 MT, nhiều hơn cả khối lượng nhập khẩu của năm 2008. Để cạnh tranh với hàng nhập khẩu, thời điểm đó, các DN kính nổi Việt Nam đã phải giảm giá bán đến mức gần như không còn lợi nhuận nhưng vẫn bị tồn kho lớn và thua lỗ do giảm lượng tiêu thụ và giá bán rẻ. Trước sức ép sống còn của hàng nhập khẩu, các DN kính nổi Việt Nam đã có đơn đề nghị cơ quan chức năng tiến hành điều tra để áp dụng biện pháp tự vệ đối với kính nổi nhập khẩu vào Việt Nam.
Mặc dù sau khi điều tra, cơ quan chức năng kết luận sự biến đổi ngược chiều của giá dầu F.O trong nước so với thế giới mới là nguyên nhân chính làm cho sản xuất kính nổi trong nước gặp khó khăn… nên biện pháp tự vệ đã không được áp dụng. Tuy nhiên, tác động từ việc điều tra đã khiến lượng kính nổi nhập khẩu giảm ngay sau đó, và các DN sản xuất kính nổi trong nước lại tiếp tục bán được hàng, đồng thời duy trì được sản xuất.
Theo luật sư Trần Hữu Huỳnh, Trưởng ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các biện pháp phòng vệ thương mại là nhóm công cụ duy nhất nằm trong tay DN có thể tự bảo vệ sản xuất kinh doanh của mình khi cần thiết, bởi họ là chủ thể có quyền khiếu kiện. Đây là nhóm công cụ có khả năng sử dụng thành công cao bởi quyền quyết định cuối cùng nằm trong tay nước nhập khẩu; là nhóm công cụ có hiệu quả cao, lâu dài và miễn phí (trừ biện pháp tự vệ) có thể tận dụng mà không cần bù đắp cho đối tượng bị áp dụng.
Trong bối cảnh năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam trên thị trường còn yếu; khả năng bị cạnh tranh không lành mạnh là có thật; sức ép của hàng hóa nhập khẩu trong bối cảnh mở cửa thị trường là rất lớn; việc chờ đợi cơ quan nhà nước chủ động hành động bảo vệ cho DN chưa khả quan…, thì các công cụ phòng vệ thương mại có ý nghĩa hơn bao giờ hết đối với các nhà sản xuất trong nước.
Còn ít sử dụng
Mặc dù kinh nghiệm vấp phải các vụ kiện phòng vệ thương mại khi xuất khẩu hàng hóa ra bên ngoài đối với các DN Việt Nam đến nay là khá nhiều, song việc sử dụng các công cụ này để bảo vệ sản xuất trong nước thì còn quá ít. Vụ kiện điều tra nhằm áp dụng biện pháp tự vệ đối với mặt hàng kính nổi mới là lần đầu tiên duy nhất các DN Việt Nam tận dụng nhóm công cụ này mà thôi.
Nguyên nhân chính theo chuyên gia phân tích là do phía DN và hiệp hội DN Việt Nam chưa hiểu biết đầy đủ về những công cụ có tính đặc thù này; chưa chú ý đến việc bảo vệ thị trường nội địa trước áp lực hàng hóa nhập khẩu; doanh nghiệp và hiệp hội thiếu sự gắn kết về lợi ích để cùng đi kiện nên khó đáp ứng tiêu chí tư cách của người khởi kiện; thiếu thông tin để khởi kiện do các thông tin cần thiết phần lớn nằm trong tay các cơ quan quản lý của nhà nước (hải quan, cơ quan quản lý ngành, cơ quan thống kê…); thiếu kỹ năng khởi kiện...
Cần sự hỗ trợ
Để các công cụ phòng vệ thương mại thực sự hữu ích và các DN Việt Nam có thể tận dụng thành công khi cần thiết, ông Huỳnh cho rằng, cần giúp các DN và hiệp hội DN tăng cường nhận thức và hiểu biết đầy đủ về các công cụ phòng vệ thương mại; thiết lập cơ chế hỗ trợ thông tin cần thiết cho DN khi khởi kiện; trợ giúp cụ thể cho các DN và hiệp hội DN giảm thiểu rủi ro thất bại khi kiện.
Theo đó, cơ quan chức năng liên quan cần phổ biến, phổ cập thông tin về các biện pháp phòng vệ thương mại, những kinh nghiệm và bài học rút ra từ những vụ kiện phòng vệ thương mại từ các thị trường khác nhau… cho các DN; công khai thông tin, số liệu về nhập khẩu hàng hóa (không cần đăng tên DN nhập khẩu); quy định những thông tin cần công khai thì cơ quan chức năng phải có trách nhiệm cung cấp cho DN; thành lập hội đồng về phòng vệ thương mại để hỗ trợ, tư vấn cho các DN và hiệp hội DN khi khởi kiện, đào tạo kỹ năng phòng vệ thương mại cho DN…/.
Lan Ngọc |