(VEN) - Mùa thu năm 1959, Đoàn cải lương Quyết Tiến tỉnh Thái Nguyên về Hà Nội để thành lập đội tuồng miền Bắc, tiền thân của Nhà hát Tuồng Việt Nam hôm nay.
Nửa thế kỷ qua, nghệ thuật tuồng đã hồi sinh và phát triển mạnh mẽ, bề thế với nhiều lớp nghệ sỹ diễn viên tài năng. Thực hiện nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước trao cho là bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật tuồng, có thể nói 50 năm lịch sử hình thành và phát triển không thấm vào đâu nhưng đối với một đơn vị nghệ thuật có lẽ cũng đã đủ để khẳng định vị thế trong làng văn nghệ.
Một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu của Nhà hát Tuồng Việt Nam là gìn giữ những tinh hoa của nghệ thuật tuồng truyền thống, trên cơ sở đó cách tân, cải tiến nghệ thuật tuồng phục vụ nhu cầu thưởng thức của nhân dân. Đây là một công việc khá gian nan, vất vả của các thế hệ nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công và các cán bộ nghệ thuật của nhà hát. Phải xác định đâu là tinh hoa, là di sản văn hoá đích thực của dân tộc? Còn cái gì lạc hậu, vay mượn, không phù hợp với xã hội và cuộc sống mới thì cần phải hạn chế hoặc loại bỏ. Với phương châm “gạn đục khơi trong” và kế thừa một cách có chọn lọc, lấy quảng đại quần chúng nhân dân lao động và xã hội là mục tiêu để phục vụ, ngay từ những ngày mới thành lập, các nghệ sĩ, nghệ nhân của đội tuồng miền Bắc đã bắt tay ngay vào việc khai thác, phục hồi các vở tuồng truyền thống. Vở tuồng cổ đầu tiên được khai thác, chỉnh lý là vở “Mộc Quế Anh dâng cây”, tiếp đến là những vở “Đào Tam Xuân loạn trào”, “Tống Tửu đơn hùng tín”, “Thanh Xà, Bạch Xà”. Tiếp đó, hàng loạt các vở tuồng cổ được coi là mẫu mực, giá trị nhất được khai thác và phục hồi. Đó là các pho tuồng lớn như “Sơn Hậu”, “Triệu Đình Long cứu chúa”, “Đào Phi Phụng”, “Tam nữ Đồ Vương”, “Ngoại tổ dâng đầu”, “Lý Phụng Đình”. Cùng với đó là hàng loạt các trích đoạn tuồng được khai thác, chọn lọc từ các tích tuồng khác như: “Võ Tam Tư trảm cáo”, “Hồ Nguyệt Cô”, “Ông già cõng vợ đi xem hội”, “Dự Nhượng giả hủi”, “Lý Thiên Long”… Song song đó, nhà hát còn thường xuyên tổ chức tập luyện và biểu diễn các vở diễn, trích đoạn tuồng cổ để phục vụ nhân dân và đã đem lại những kết quả hơn mong đợi, bởi không chỉ tạo điều kiện cho các nghệ sĩ thường xuyên ôn luyện, nâng cao nghề nghiệp mà còn gìn giữ bảo lưu nhiều vở diễn trên sân khấu thông qua từng cá nhân nghệ sỹ.
Để tạo được công chúng xem tuồng, yêu thích tuồng, nhà hát thường xuyên tổ chức các cuộc tuyên truyền, giới thiệu những cái hay, độc đáo của nghệ thuật tuồng truyền thống với nhiều đối tượng khác nhau. Trong nhiều năm qua, nhà hát đã cử rất nhiều nghệ sỹ, cán bộ nghệ thuật đi giúp đỡ, giảng dạy cho hàng chục đội tuồng không chuyên ở các tỉnh.
Có thể nói, qua hàng loạt vở diễn được tặng thưởng huy chương vàng, bạc trong các kỳ hội diễn, liên hoan sân khấu toàn quốc, Nhà hát Tuồng Việt Nam đã khẳng định được phong cách và tiếng nói nghệ thuật riêng của mình, khẳng định phương hướng phát triển nghệ thuật không chỉ bám sát các nhiệm vụ chính trị, tư tưởng của Đảng và Nhà nước đề ra mà còn góp phần giải quyết những vấn đề xã hội bức xúc trong từng thời kỳ cụ thể, được khán giả hồ hởi đón xem, chứa đựng nhiều tìm tòi trăn trở mang tính học thuật về con đường phát triển nghệ thuật của nhà hát. Mảng đề tài được coi là thành công nhất, có nhiều vở diễn được công chúng hâm mộ nhất là đề tài lịch sử bảo gồm các vở: “An Tư công chúa”, “Đô đốc Bùi Thị Xuân”, “Tình sử Loa Thành”, “Nguyễn Trãi”, “Lê Lai đổi áo”, “Lý Thường Kiệt”… Bên cạnh đó là một số vở tuồng mang hơi hướng hiện đại, được coi là thành công trong lĩnh vực cách tân cải tiến nghệ thuật tuồng như: “Má Tám”, “Tình mẹ”, “Hoàng hôn đen”, “Rừng thức”… Thật khó có thể thống kê một cách đầy đủ nhưng có thể chắc chắn rằng 50 năm qua, Nhà hát Tuồng Việt Nam đã biểu diễn nghệ thuật phục vụ nhân dân ở hầu hết các tỉnh thành và nhận được sự yêu mến, hâm mộ của đông đảo nhân dân.
Điều đáng tự hào là Nhà hát Tuồng Việt Nam đã đem nghệ thuật tuồng đi biểu diễn giới thiệu tại nhiều nước trên thế giới, và dù là chương trình riêng về tuồng hay những chương trình tổng hợp, các nghệ sỹ của nhà hát đều đã chinh phục khán giả nước ngoài bằng những ngôn ngữ độc đáo của nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Từ năm 2005 đến nay, không năm nào Nhà hát Tuồng Việt Nam vắng mặt tại Festival Avignon cũng như các thành phố của Cộng hoà Pháp, góp phần tích cực giới thiệu, quảng bá nền văn hoá Việt Nam với bạn bè quốc tế.
Tiếp bước truyền thống của các thế hệ cán bộ, nghệ sỹ đi trước, lớp nghệ sĩ hôm nay đang tiếp tục phấn đấu xây dựng nhà hát xứng đáng là đơn vị nghệ thuật tiêu biểu, cùng với ngành tuồng cả nước thực hiện xuất sắc nhiệm vụ bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật truyền thống quý giá, góp phần xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc./.
Thu Viên |