(VEN) - Cận cảnh những bước chạy bứt phá cuối cùng để cán đích năm 2009, bảng vàng thành tích ngành nông nghiệp Việt Nam đã ghi thêm một kỷ lục mới: 6 triệu tấn gạo xuất khẩu, nhiều nhất từ trước đến nay, mang về nguồn thu ngoại tệ gần 2,5 tỷ USD cho đất nước.
Khi ấn phẩm đặc biệt Xuân Canh Dần 2010 này đến tay bạn đọc, những tấn gạo cuối cùng của hợp đồng năm 2009 đã được xếp lên tàu và đang hối hả những hải trình mới, tiếp tục cho những chuỗi thành công của hạt gạo Việt Nam trên thương trường quốc tế.
“Kỳ tích” 6 triệu tấn
Năm Kỷ Sửu qua, 6 triệu tấn gạo đã vượt ra khỏi biên giới lãnh thổ đất nước để có mặt trên thương trường quốc tế, tiếp tục ghi dấu ấn đậm nét cho những bước đột phá của nền nông nghiệp Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập. Có thể tự hào rằng hạt gạo đã “khoác” lên cho mình dáng dấp, diện mạo và những trọng trách mới.
Không còn là “hạt gạo làng ta” quanh quẩn với lũy tre làng, với nong, nia, dần sàng, với “những cô hàng xén răng đen”, gạo Việt Nam đã có mặt ở hơn 120 quốc gia, vùng lãnh thổ. Hạt gạo Việt Nam ngày hôm nay là hạt gạo của hành trình đổi mới, kết tinh công sức, mồ hôi, trí tuệ của 4 nhà: nhà nông – nhà khoa học – nhà doanh nghiệp - nhà nước; cùng sáng tạo để có được những giống mới năng suất cao, những vụ mùa bội thu; là hành trình “vật lộn” đối phó với dịch hại, sâu bệnh; là hành trình thích nghi và chống trọi với những “thiên tai dịch họa”, với diễn biến bất thường của thiên nhiên do tác động của biến đổi khí hậu, là hành trình tìm kiếm mở rộng những thị trường mới…Tổng hòa những hành trình của hạt gạo chính là quá trình vận động liên tục không ngừng để khẳng định những giá trị và vị thế của đất nước, con người Việt Nam trên bản đồ thế giới.
6 triệu tấn gạo xuất khẩu và gần 2,5 tỷ USD. Nhắc lại để thấy được đó là những con số hết sức ý nghĩa! Đặt trong bối cảnh nền kinh tế thế giới suy thoái, an ninh lương thực tiếp tục bị đe dọa nghiêm trọng bởi những “bước chân vô hình và vô tình không báo trước” của biến đổi khí hậu như hạn hán, bão lụt, nước biển dâng; diện tích đất canh tác nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp…mới thấu hiểu được rằng “kỳ tích” 6 triệu tấn gạo xuất khẩu xứng đáng được coi là một sự kiện nổi bật của ngành nông nghiệp và của nền kinh tế Việt Nam trong năm con Trâu - Kỷ Sửu 2009 vừa qua.
Vất vả và gian lao
Dõi theo từng diễn biến thăng trầm của hạt gạo lên xuống cùng với những vui mừng, âu lo “được mùa mất giá” của bà con nông dân, dõi theo những biến động dồn dập của thị trường trong nước và thế giới qua từng phiên đấu giá căng thẳng, dõi theo những quyết sách sáng suốt của “Bộ tổng tham mưu” (Bộ Công Thương – Bộ NN&PTNT - Hiệp hội Lương thực Việt Nam) trực tiếp chỉ đạo điều hành các “trận đánh lớn” trên mặt trận xuất khẩu gạo trong những thời điểm nhạy cảm và khó khăn, mới thấm thía hết giá trị của hạt gạo trong cán cân xuất khẩu nông sản trong một năm nhiều biến động kinh tế phức tạp khó lường như vừa qua.
Là một trong những mặt hàng chiến lược trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và cả trong cơ cấu xuất khẩu nông sản, do vậy ngay từ những tháng giữa năm 2009, hàng loạt các cuộc họp bàn chỉ đạo, định hướng công tác xuất khẩu gạo đã được diễn ra. Tại cuộc họp bàn về công tác xuất khẩu gạo ngày 20/5/2009, sau khi nghe báo cáo và ý kiến của các Bộ, cơ quan liên quan, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhận định, hoạt động xuất khẩu gạo trong 4 tháng đầu năm 2009 đã được điều hành theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và đã có hiệu quả. Lượng lúa, gạo hàng hóa vụ Đông Xuân được tiêu thụ nhanh với giá bảo đảm cho nông dân có lãi trên 40%.
Chưa đầy hai tuần sau đó, ngày 4/6/2009, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải lại tiếp tục chủ trì cuộc họp giao ban trực tuyến về sản xuất và tiêu thụ lúa gạo của 13 tỉnh “vựa lúa” đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Có thể coi đây là một “hội nghị Diên Hồng” về lúa gạo để kịp thời đưa ra những chiến lược và sách lược đúng đắn nhất trong tiêu thụ, tạm trữ và xuất khẩu gạo. Rút kinh nghiệm sâu sắc những bài học của năm 2008 và trên cơ sở nắm bắt tình hình thực tế của địa phương, tất cả đại diện 13 tỉnh ĐBSCL tại cuộc họp này đều có chung kiến nghị Chính phủ cho chủ trương để các DN nhanh chóng mua gạo dự trữ, tăng tổng lượng gạo xuất khẩu trong cả năm 2009 lên 6 triệu tấn thay vì 5 triệu tấn như kế hoạch đề ra.
Đây có thể coi là đề xuất mang tính bước ngoặt quyết định trên mặt trận xuất khẩu gạo bởi thời điểm này, dõi theo những diễn biến của Thái Lan và nhận định tình hình nông nghiệp của Ấn Độ và Philippines, có nhiều luồng ý kiến e ngại nếu đặt chỉ tiêu 6 triệu tấn có thể sẽ làm giá gạo thế giới giảm thêm và tiềm ẩn nhiều rủi ro bất lợi cho Việt Nam. Tuy nhiên trấn an lo lắng này, đại diện các tỉnh ở ĐBSCL đều cho rằng, chỉ cần thay đổi cơ chế điều hành xuất khẩu gạo linh hoạt, nắm chắc sản lượng trên từng cánh đồng để điều chỉnh việc thu mua lúa cho dân, giúp doanh nghiệp chủ động ký các hợp đồng xuất khẩu và đăc biệt là có cơ chế hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp thu mua lúa gạo dự trữ để tránh tình trạng lúa bị ứ đọng ngày càng nhiều thì khả năng xuất khẩu 6 triệu tấn mà vẫn được giá là rất khả quan. Trước những đề nghị này, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải khẳng định quan điểm của Chính phủ là không hạn chế việc xuất khẩu gạo và việc điều hành sẽ dựa trên cơ sở năng lực sản xuất và năng lực thị trường. Chính phủ yêu cầu các doanh nghiệp đẩy mạnh tìm thêm thị trường, ký các hợp đồng mới và sẽ tập trung vào điều hành tối đa trên cơ sở tình hình sản xuất lúa hàng hóa để đẩy mạnh xuất khẩu.
Có mặt trong cuộc họp này, lãnh đạo Bộ Công Thương nêu ý kiến, năm 2009 nhu cầu của thị trường đối với mặt hàng gạo sẽ cao hơn so với năm 2008 vì người dân ở các quốc gia đang phát triển sử dụng gạo nhiều hơn. Bộ Công Thương dự báo, sản lượng xuất khẩu gạo có thể đạt trên 5 triệu tấn. Trên thực tế, chỉ trong tháng đầu tiên của năm 2009, chúng ta đã xuất được 310.000 tấn gạo (tháng có sản lượng xuất khẩu gạo cao nhất từ năm 1989 tính đến thời điểm tháng 1/2009) trong khi Philippines nhập khoảng 500.000 tấn vào cuối tháng 2/2009 và đặt hàng 1,5 triệu tấn cho cả năm 2009…Tất cả những yếu tố trên đều là những căn cứ quan trọng để chúng ta “tăng tốc” và có những quyết sách kịp thời, để qua đó đạt mức xuất khẩu kỷ lục với 6 triệu tấn.
Vui với thành tích đạt được nhưng cũng còn đó những băn khoăn trăn trở khi biết rằng diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp đi để phát triển các KCN. Hơn thế, diện tích đất trồng lúa tại vựa lúa ĐBSCL cũng bị triều cường, nước biển dâng “lấn” đi rất nhiều. Sâu hại, dịch bệnh ngày càng tăng…
Tại festival lúa gạo đầu tiên được tổ chức hồi tháng 11/2009 tại vựa lúa Hậu Giang, một trong những nơi xuất khẩu gạo sớm nhất của Nam Bộ với hơn 1 triệu tấn gạo xuất từ năm 1913, các chuyên gia ngành nông nghiệp có chung nhận định, mặc dù chúng ta đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu gạo và hạt gạo Việt Nam đã hiện diện tại 120 quốc gia, vùng lãnh thổ nhưng chất lượng gạo của ta còn chưa cao làm ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và xây dựng thương hiệu. Không chỉ vậy, hiện năng suất lúa của vựa lúa ĐBSCL đang có nguy cơ chững lại do mức đầu tư đã quá giới hạn. Thêm vào đó, biến đổi khí hậu đang hiện lên như một mối đe doạ lớn đến năng suất và sản lượng lúa gạo mà nếu không có chiến lược, giải pháp ứng phó ngay từ bây giờ, hạt gạo Việt Nam sẽ phải “trả giá” trong tương lai.
Vững vàng lên phía trước
Theo khảo sát của các nhà khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp, hiện nay chi phí cho công tác khuyến nông của Việt Nam thấp hơn so với Thái Lan và Philippines nhưng năng suất lúa của Việt Nam hiện cao nhất khu vực Đông Nam Á. Để duy trì “phong độ” này, ngân sách Trung ương và địa phương cần tiếp tục đầu tư mạnh cho công tác khuyến nông nhằm gia tăng năng suất, chất lượng lúa gạo; nghiên cứu chuyển giao kỹ thuật cho nông dân - nông thôn; thu mua bảo quản chế biến lúa gạo nhằm duy trì và phát triển bền vững ngành trồng lúa, đặc biệt là phải đảm bảo quỹ đất trồng lúa.
Chính các doanh nghiệp kinh doanh lương thực cũng cần nhập cuộc để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, nhằm chủ động thị trường và xây dựng thương hiệu chung cho hạt gạo, đưa ngành sản xuất lúa gạo lên tầm cao mới…
Có làm được như vậy mỗi người nông dân Việt Nam mới có thể an vui với “kỳ tích” 6 triệu tấn, để vẫn có thể quẳng gánh lo đi mà “vui hát cùng hạt gạo làng ta” sau mỗi ngày bận rộn hăng say cặm cụi trên cánh đồng. Dù vẫn biết “Ai ơi bưng bát cơm đầy/Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần”, dù vẫn biết còn bao vất vả và gian lao với sự nghiệp nông nghiệp nước nhà nhưng bằng sự quyết tâm, đồng lòng, gạo Việt Nam sẽ tiếp tục vững vàng lên phía trước với những vụ mùa bội thu và những kỳ tích mới./.
Nguyễn Tiến Dũng |