(VEN) - Là kinh đô xưa, Tết Huế có những nét riêng thú vị. Huế còn giữ được nhiều cổ tục trong việc đón Tết và ăn Tết.
Ở phần lễ nghi, cúng kiếng. Nếu ngoài Bắc, lễ cúng ông Công, ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp được tổ chức trọng thị, là nghi lễ khởi sự cho một cái tết, thì ở Huế lễ cúng ông Táo có phần đơn giản. Ngày 23 tháng Chạp, đối với nhiều gia đình người Huế, chỉ là ngày thay cát lư hương, quét dọn bàn thờ gia tiên và tiễn ba ông đầu rau bằng đất nung trên trang bếp ra chân ngôi miếu hay gốc cổ thụ nơi đầu xóm để thay ông Táo mới. Sau ngày 25 tháng Chạp, không khí Tết thực sự cảm nhận được, khi các phường hội thợ thuyền làm lễ cúng tổ nghề, cũng là lễ cúng tất niên, dù một số nghề vẫn tiếp tục hoạt động cho tới đến giao thừa như thợ may, thợ cắt tóc.
Người Huế có thói quen đi thăm các phần mộ tổ tiên trước Tết. Sau khi quét dọn bàn thờ ở nhà, đánh bóng những bộ tam sự, ngũ sự trên bàn thờ gia tiên, thay cát mới cho lư hương, mọi người chuẩn bị hương hoa đi thăm viếng phần mộ những người thân đã quá vãng. Họ đến đó, dọn dẹp vệ sinh, chăm sóc những luống hoa nơi phần mộ, thắp mấy nén nhang mời người quá cố về ăn Tết với gia đình.
Với những người còn giữ những liên hệ với quê quán thì lúc này chính là dịp họ trở về thăm bà con nơi quê cũ, biếu người này hộp trà, người kia quả mứt để đón Tết. Đành rằng, người xứ quê có thể mua sắm thật dễ dàng những thứ ấy nơi chợ huyện, chợ làng, nhưng họ thật sự quý trọng những món quà này bởi đó là tấm lòng của những người ly hương nhưng không ly tổ. Và họ cũng hào hiệp đáp lễ bằng đôi ba ký nếp, cân đậu, nhành mai chúm chím nụ vàng, lòng những mong cái tết nơi phố phường sẽ thấm đẫm tình quê hương.
Sự cúng kiếng trong ngày Tết Huế mới thực sự cầu kỳ. Trước Tết có cúng ông Táo, cúng tổ nghề, cúng tất niên, cúng lên nêu, cúng rước ông bà về ăn Tết, cúng thần Hành khiển (thần coi sóc trong năm), cúng giao thừa. Từ sáng mồng Một Tết trở đi phải cúng ông bà ngày 3 bữa, ngày Sóc (mồng Một) cúng chay, ngày thường cúng mặn. Đến chiều mồng Ba phải làm cỗ cúng đưa tiễn ông bà về lại cõi trên. Tiếp theo là cúng đầu năm, cúng sao, cúng rằm Nguyên tiêu… Dù đi làm xa, nhưng nhờ cổ tục này mà người Huế mỗi khi Tết đến đều tranh thủ về với gia đình, không chỉ để được sum họp với người sống mà còn như muốn tìm trong không khí thành kính, linh thiêng ấy hình ảnh của những người thân đã khuất bóng.
Đêm giao thừa là lúc gia đình đoàn viên. Ở Huế không có tục hái lộc đầu năm nên người Huế không ra khỏi nhà trước và sau khi giao thừa. Nhờ vậy mà cây cối trong các đền chùa ở Huế vẫn giữ nguyên lộc biếc suốt cả mùa xuân.
Ở Huế, ít ai trở về nhà sau lúc giao thừa, bởi cái tục đạp đất. Người Bắc có lệ xông đất, nhưng dân Huế đã gọi rất đúng tên cổ tục này: đạp đất. Không ai muốn về nhà sau giao thừa bởi họ muốn tránh việc đạp đất nhà mình. Người ta mong người đến đạp đất nhà mình vào sáng mồng Một Tết là những người có có học vấn, chức sắc, hay là người nhẹ vía, để tài lộc, may mắn sẽ theo họ đến với gia đình suốt cả năm sau đó.
Mồng Một Tết người Huế thường dành ngày để đi viếng mộ tổ tiên, thăm nhà thờ họ tộc, thăm ông bà, cha mẹ, chúc Tết thầy dạy nghề, dạy chữ... Sang mồng Hai, mồng Ba, mới tính đến chuyện thăm viếng đồng nghiệp, bằng hữu.
 Với chị em phụ nữ, Tết là dịp để họ trổ tài nữ công gia chánh. Trước đây, hầu như chị em tự làm tất cả các món ăn mặn ngọt, chay tịnh... mà không phải mua thứ gì. Tết Huế có hàng trăm món ăn: mặn thì có bánh tét, dưa món, thịt bò dầm nước mắm, giò heo bó, chả thủ, nem tré, kim chi chuối chát, hành muối, kiệu chua... ngọt thì đủ loại mứt bánh: mứt gừng, mứt hạt sen, mứt me, mứt dừa, mứt khoai lang, mứt bí đao, mứt cóc, mứt xoài, bánh in, bánh thuẫn, bánh dẻo, bánh bó, chè xanh đánh, chè đông sương, chè khoai tía... Đồ ăn mặn có món gì thì đồ chay có món đó. Huế vốn nổi tiếng với các món cỗ cao cấp trong cung đình xưa và hầu hết các bà nội trợ đất thần linh đều biết nấu được một, hai món chay đặc sắc. Nhờ thế mà cỗ chay ngày Tết rất phong phú và độc đáo. Ngày nay, tuy hàng quà bánh trái tràn ngập chợ Tết nhưng đa phần phụ nữ Huế vẫn thích tự mình làm các món như: thịt dầm, kim chi và đặc biệt là dưa món, thứ không thể thiếu trong Tết Huế.
Nói đến Tết, phải nói đến chuyện chơi. Người Huế xưa chơi Tết rất nhiều trò. Không kể những trò trong cung vua phủ chúa, trò vui nơi thôn dã cũng đã phong phú. Trò chơi tập thể có hội bài chòi, đu tiên, đua ghe, đấu vật... Nơi góc phố, đầu đường có các trò bài vụ, bầu cua tôm cá...; trong mỗi nhà thì có hội bài tới, xăm hường, tứ sắc, bài cẩu... Sau này, bài chòi chỉ còn lại nơi thôn dã, nhưng hội đua ghe trên sông Hương và vật võ làng Sình (Phú Vang) vẫn duy trì đều đặn. Hàng năm, trong công viên Thương Bạc vẫn diễn ra hội chợ với các trò vui xuân có thưởng và trong các gia đình người Huế tiếng gieo xúc xắc của trò xăm hường vẫn rộn vang trong ba ngày Tết.
Tết ở Huế còn là dịp để muôn hoa khoe sắc. Ngoài làng Chuồn chuyên nghề làm trướng liễn để treo ngày tết, Huế còn có làng Thanh Tiên chuyên làm hoa giấy. Từ giữa tháng Chạp, hoa giấy nơi đây theo chân dân làng đi làm đẹp khắp chốn kinh thành. Nhưng đẹp nhất vẫn là những đoá hoa đến từ những làng hoa ven sông Hương như: hoa cúc Bãi Dâu, thược dược Phú Thượng, hoa huệ Nguyệt Biều, hoa mai Dương Xuân… Tất cả đều hội tụ về công viên Phu Văn Lâu cả tuần trước Tết, để từ đó tỏa ra làm đẹp cho mọi miền, mọi nhà của xứ Huế trong dịp Tết. Gần đây, đi chợ hoa đã trở thành một thói quen của người Huế. Đến chợ hoa, bạn sẽ nhận ra tính cách, khiếu thẩm mỹ, trình độ học vấn và cả sự sang hèn của những người mua hoa và thưởng hoa. Đó cũng là một thú vui của Tết Huế./.
Nguyễn Hoàng sưu tầm
|